İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
118
kurumların, borsaların ve piyasa katılımcılarının çabalarına rağmen büyüyen ve gelişen bir piyasa
henüz kurulamamıştır. Tahvil alım-satımı önemlidir, çünkü finansal sistemin verimliliğini ve rekâbet
gücünü artırır. Bu piyasa aynı zamanda bankacılık finansına bir alternatif oluşturarak sistemin
istikrarını artırır ve tabii ki kredi piyasasından politikaları oluşturanlara ve piyasa katılımcılarına
bilgi transferi (makul gösterge faiz oranları dâhil) sağlayan bir araç işlevi görür. 2016’da 187,4
milyar değerinde uzun vadeli hazine tahvili ihraç edilmiştir. Bu, 2015’e göre yüzde 21,6 artış
demektir. Tüm ihraçlar içinde 5, 10 ve 2 yıllık hazine tahvilleri sırasıyla yüzde 31 (57,7 milyar BDT),
yüzde 24 (45,2 milyar BDT) ve yüzde 21 (39,4 milyar BDT) paya sahiptir.
Genel olarak 2016’da para piyasasında yeterli likidite olması ve tahvil piyasası ile borsanın
istikrarlı seyretmesi sayesinde Bangladeş’teki finansal piyasalar çoğunlukla istikrarlı bir durum
göstermiştir. 2016’da Bangladeş Bankası’nın repo işlemlerinin düşük düzeyi, bankacılık sisteminin
yeterli likiditeden faydalandığına işaret etmektedir. Bu ayrıca bankalar arası repo oranının ve
günlük para (bankaların birbirlerine açtığı çok kısa vadeli kredi) oranının düşmesinden de
anlaşılabilir. Kısa vadeli faiz oranları, bankaların azalan borç verme ve mevduat oranlarıyla birlikte
düştüğünden uzun vadeli oranların da düşerek uzun vadeli potansiyel yatırımların yapılmasını
kolaylaştırması beklenmektedir. Likiditeden kaynaklanan her türlü enflasyonist baskıdan
kaçınmak için BB, bonolarını yoğun bir şekilde kullanmak suretiyle fazla likiditeyi çekerek yıl
boyunca tetikte kalmıştır. Finansal sistemden devletin borç alması da hazinenin ihraç ettiği
menkul kıymetlerin satışında yaşanan düşüşün gösterdiği gibi özel sektör üzerinde hiçbir baskı
yaratmamıştır. Ayrıca, inceleme yılında hazinenin menkul kıymetlerinin zorunlu devrinde hiçbir
açık artırma yapılmadığından, finansal sistemin likidite pozisyonu hiçbir beklenmedik baskı
altında kalmamıştır. Menkul kıymetler borsası faaliyetleri ve toplam hisse değeri ile DSE geniş
endeksindeki (DSEX) yükselme, yatırımcıların güveninin arttığını göstermiştir. Ancak, gelişen
bir tahvil piyasasının olmaması şirketlere zarar vermeye devam etmiştir; çünkü şirketler banka
kredisi şeklinde daha maliyetli finansman biçimlerine başvurmak zorunda kalmıştır. Bütün olarak,
Bangladeş’in finansal piyasaları her türlü likidite şokunu azaltacak şekilde iyi bir pozisyon almıştır.
Ülkenin sermaye piyasasının yukarıya doğru hareket etmeye başladığına dair beklentiler mevcuttur
ve önümüzdeki birkaç yıla dair görünüm oldukça iyimserdir. Bu, BDFK’ların hem doğrudan
yatırımlardan sermaye kazancıyla hem de marj kredilerinden gelen karşılık tasarruflarıyla gelir
elde etmesine yardımcı olacaktır. Finansal olarak sağlam ve aktif kalitesi iyi olan İslami BDFK’lar
ile doğrudan yatırımlarla ve/veya sermaye piyasasında faaliyet gösteren bağlı şirketleriyle
sermaye piyasasında güçlü bir varlığı olanlar, gelecek yıllarda yatırımcılar için kârlı yatırım fırsatları
sunacaklardır. Ancak, İslami BDFK’ların faaliyetlerinin istenen düzeyde gerçekleştirilmesini
sağlamak adına bu kuruluşlara yönelik düzenleyici çerçeve de uygulamaya konulabilir.
Sermaye piyasası, tasarrufların çekilip verimli amaçlara yönlendirilmesinde hayati öneme sahip
bir rol oynamaktadır. Hem birincil hem de ikincil piyasalar bu açıdan büyük öneme sahiptir.
İslami sermaye piyasasının geliştirilmesi konusu, genel olarak sermaye piyasasının geliştirilmesi
konusundan ayrı değildir. Birincil sermaye piyasası yatırımlara yönelik fonların arzını doğrudan
etkilerken, ikincil piyasa bunu dolaylı olarak yapmaktadır. Sermaye piyasası, bir dizi kısa vadeli
sözleşmeyle uzun vadeli sermaye sağlamaktadır. İslami sermaye piyasalarının gelişimi konusu
çok geniş kapsamlıdır. Şunlar gibi birçok hususu içerebilir: düzenleyici sistemin durumu ve daha
fazla gelişim için olası yaklaşımlar, piyasanın mikro yapısı ve uygulamaları, ürün yelpazesi ve ürün
geliştirme, piyasa oyuncularının nitelikleri ve tercihleri, destekleyici kurumların belirlenmesi ve
geliştirilmesi, piyasa performansı değerlendirmesi, piyasa büyümesi ve entegrasyonunun maliyet-
fayda analizi, teşvik ve kurumsal yönetişim sisteminin tasarlanması, genel İslami finansal sistemde
İslami sermaye piyasalarının niteliği ve rolünün değerlendirilmesi ve diğer birçok husus. Yalnızca