İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
123
3.6.5 POLİTİKA TAVSİYELERİ
İslami Bankacılık Sektörü
İslami bankaların genişleyen şube ağı ve İslami bankacılık şubelerine sahip geleneksel
bankalar, Bangladeş’te İslami bankacılık sektörünün sürekli olarak hızlı bir şekilde büyüdüğünü
göstermektedir. Diğer bazı geleneksel bankalar da tüm operasyonlarını Şer’i uyumlu hale
getirmek için başvuruda bulunmuşlardır. Bu dönüşüm uygulamaları, 1999 tarihli İslami Bankacılık
Kılavuz İlkeleri’ne uygun olarak teklif edilmiştir. Ancak İslami bankacılık sektörü, İslami bankaların
finansal tabana yayılma kampanyasına istekli bir şekilde katılmasıyla canlı bir şekilde büyüyen
Bangladeş ekonomisi içinde etkili bir şekilde gelişmektedir. Bangladeş’teki İslami bankacılık
sektörü, hükümetin ülkeyi 2021 yılına kadar orta gelir düzeyinde bir ülke haline getirme
vizyonunu gerçekleştirmesi amacıyla ekonomik büyümenin teşvik edilmesine ve ülkede istihdam
yaratılmasına büyük katkıda bulunmaktadır. Böylece, yüzde 23’ü aşkın pazar payına sahip bu
bankacılık sektörü, mevduatların harekete geçirilmesinde ve reel sektörlerin, hizmetlerin ve
ekonominin diğer önemli sektörlerinin finanse edilmesinde çok baskın bir rol oynamaktadır ve
Bangladeş’te yurt dışında çalışan Bangladeşlilerin gönderdikleri paraların yüzde 39,95’ini tahsil
etmektedir.
İslami bankaların kullandıkları başlıca finansal araçlar murabaha, Bey’i muaccel, karz-ı hasen,
icareve SMTŞ’dir (Sirkat-ül Mülk kapsamında Taksitle Satış). İslami bankacılık sektörünün bir
bütün olarak İslami mikrofinans açısından rolü takdire şayandır. İslami bankacılık sektörünün ana
hedefleri, İslamın maksatlarını yerine getirmektir; bu, İslami finansal okuryazarlık programları ile
finansal tabana yayılma faktörlerinin hızlandırılmasına yardımcı olup ülkedeki fakir ve dezavantajlı
kişilerin küçük gelir getirici faaliyetlerle uğraşarak saygın bir insan olarak yaşamak açısından
gerekli imkânlara sahip olmasını sağlama amaçlarını içermektedir. İslami bankalar tarafından
gerçekleştirilen yatırımların çoğu ticaret ve kiralama ile ilgili sektörlerde yoğunlaştığından, özellikle
mikrofinans, mahsul paylaşımı, geleneksel olmayan tarım ve küçük işletmeler gibi sosyal olarak
arzulanan ve sürdürülebilir reel sektörlere daha fazla yatırım yapabilirler. İslami bankalar, zekât,
evkaf ve hayırseverlik faaliyetlerini içeren kâr ve zarar paylaşımlı yatırım biçimiyle, Bangladeş’te
yoksulluğun azaltılması için alternatif bir yol yaratabilmektedir. Bangladeş halkı genel olarak Şer’i
kural ve ilkelere uymak istediğinden ülkede faizsiz bankacılığa olan talep artmaktadır. Şeriat,
İslami bankacılık sektörünün bel kemiği olduğundan, İslami finans sektörünün insan refahının
sağlanmasını teşvik etmesine yardımcı olmak için sağlam bir zemine sahip kapsamlı bir İslami
hukuk altyapısı ve kararlılık gerekmektedir.
BDFK’lar dadâhil olmaküzere İslami bankacılık sektörü, Bangladeş’infinans sektörününgelişiminde
önemli bir sac ayağıdır. Bangladeş Bankası yönetimi, güncellenmiş (uluslararası standartlara göre)
bir düzenleyici ve denetleyici çerçeve biçiminde uygun bir kolaylaştırıcı ortamın yanı sıra İslami
bankacılık sektörünün sağlamlık ve güvenliğinin tesis edilmesi ve korunmasında etkili günlük
yakından denetimin yapılması ihtiyacının farkındadır. IFSB’nin İslami Finans Düzenlemesine İlişkin
Temel İlkeleri ile önerilen asgari standartlara uygun bir şekilde sağlam ve kaliteli bir temel mevzuat,
düzenleme ve denetim çerçevesinin ve etkili bir günlük denetim sisteminin tesis edilmesi sağlam
bir temel oluşturacaktır. Yeni İslami bankalar ve Tekâfül 91 şirketleri, İslami sermaye piyasalarının
gelişimi ve sukuk ihracı şeklinde daha fazla yabancı doğrudan yatırım çekilebilir92.
91 IFSB’ye göre tekâfülün tanımı şudur: Bir grup katılımcının (Müşterikin), belirli kayıp veya hasarlara karşı üyelerin karşılıklı
yardımlaşmasında kullanılacak ortak bir fona katkı payı yatırarak birbirlerini desteklemeyi kararlaştırdığı bir sözleşmedir.
92 IFSB’nin Sukuk tanımı ise şu şekildedir: Somut varlıklara veya Şer’i uyumlu bir varlık havuzuna dair orantılı ve bölünmemiş
bir mülkiyet hakkını temsil eden sertifikalardır.