İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
124
Uzun bir süre boyunca İslam prensipleri temeline dayanan kapsamlı bir hukuk sisteminin
olmaması nedeniyle, günümüzde İslami ticaret hukukunun kullanılmasını destekleyecek hukuki
altyapı kurumları da mevcut değildir. İslami finansın ortaya çıkmasıyla, İslami finansal sözleşmeler
kullanılmaktadır; ancak bu, yabancı bir hukuki ortamda gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, yasalar
vemahkemeler bu sözleşmeleri yorumlayamamakta ve uygulanmasını sağlayamamaktadır. Çağdaş
finansal işlemlerde İslam hukukunun başarılı bir şekilde uygulanması için çeşitli destekleyici hukuki
altyapı kurumlarının olması gerekmektedir. İslami finans sektörünün büyümesini sağlamak için,
sözleşmelerin şeklini anlayabilen ihtilafların çözümü müesseselerineveya İslami mahkemelere
ihtiyaç duyulmaktadır; böylece bu sözleşmeler uygun bir şekilde yorumlanabilir ve uygulanabilir.
Pratik nedenlerden ötürü tüm mahkeme sisteminin Şer’i kurallara göre yeniden tasarlanması
beklenemez, ancak yüksek mahkemede İslami finans işlemleriyle ilgilenebilecek özel bir İslami
kürsü olması gibi bir çözüm uygulanabilirdir. İslami bankacılık sektörünün finansal istikrarını ve
her bir İslami bankanın güvenliğini ve sağlamlığını temin etmek için güçlü bir hukuki çerçeve bir
ön şarttır.
Bangladeş’teki İslami bankacılık uygulayıcılarının, İslami bankacılık ve İslami BDFK’lar için
mevzuat çerçevesinin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesine yönelik güçlü bir talebi vardır.
İslami bankacılık sektörünün sistemsel önemi nedeniyle İslami bankacılığa ilişkin ayrı ve tamamen
bağımsız bir mevzuat çerçevesi her türlü paydaş tarafından önemle vurgulanmaktadır.
İslami Banka Dışı Finansal Kuruluşlar Sektörü
İslami BDFK’lar, hem bireysel hem de kurumsal müşterilere finansal imkânlar sağlayarak
ülkenin finansal sisteminde önemli bir rol oynamaktadır. İslami BDFK’lar vadesiz mevduat kabul
edemediğinden, bankalardan daha yüksek fon maliyetlerine katlanmakta ve bu durum, rekâbet
etmelerini zorlaştırmaktadır. Bunu, genellikle bankalar için mevcut olmayan bazı özel ürünler
sunarak telafi etmeye çalışmaktadırlar. Bangladeş’te İslami BDFK’lerin karşı karşıya olduğu başlıca
sorunlar şunlardır: Bu kuruluşlar, Bangladeş Bankası fonundan (KOBİ finansmanı, yeşil bankacılık
gibi) Şer’i kuralların olmaması nedeniyle faydalanamamakta, merkez bankası tarafından
uygulanan kısıtlamalar nedeniyle tüm sektörlere yatırım yapamamakta, kendi adlarına çek
düzenleyememekte, yatırımcı müşterilerinden nakit alamamakta, döviz ticareti yapamamaktadır
ve bey’i muaccel (işletme sermayesi ve ticaret imkânı) imkanının vadesi bir yıldır. Bu sorunların
üstesinden gelmede Merkez Bankası bazı kural ve düzenlemeler getirerek Finansal Kuruluşlar
Kanunu’nda değişiklikler yapmalıdır.
İslami Sermaye Piyasası Sektörü
Ülkenin sermaye piyasasının yukarıya doğru hareket etmeye başladığına dair beklentiler mevcuttur
ve önümüzdeki birkaç yıla dair görünüm oldukça iyimserdir. Bu, BDFK’ların hem doğrudan
yatırımlardan sermaye kazancıyla hem de marj kredilerinden gelen karşılık tasarruflarıyla gelir
elde etmesine yardımcı olacaktır. Finansal olarak sağlam ve aktif kalitesi iyi olan İslami BDFK’lar
ile doğrudan yatırımlarla ve/veya sermaye piyasasında faaliyet gösteren bağlı şirketleriyle
sermaye piyasasında güçlü bir varlığı olanlar, gelecek yıllarda yatırımcılar için kârlı yatırım fırsatları
sunacaklardır. Ancak, İslami BDFK’ların faaliyetlerinin istenen düzeyde gerçekleştirilmesini
sağlamak adına bu kuruluşlara yönelik düzenleyici çerçeve de uygulamaya konulabilir.
Sermaye piyasası, tasarrufların çekilip verimli amaçlara yönlendirilmesinde hayati öneme sahip
bir rol oynamaktadır. Hem birincil hem de ikincil piyasalar bu açıdan büyük öneme sahiptir.
İslami sermaye piyasasının geliştirilmesi konusu, genel olarak sermaye piyasasının geliştirilmesi
konusundan ayrı değildir. Birincil sermaye piyasası yatırımlara yönelik fonların arzını doğrudan