İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
117
Çağdaş finansal işlemlerde İslamhukukunun başarılı bir şekilde uygulanması için çeşitli destekleyici
hukuki altyapı kurumlarının olması gerekir. İslami finans sektörünün büyümesini sağlamak için,
sözleşmelerin şeklini anlayabilen anlaşmazlık çözümü kurumlarına veya İslami mahkemelere ihtiyaç
duyulmaktadır; böylece bu sözleşmeler uygun bir şekilde yorumlanabilir ve uygulanabilir. Pratik
nedenlerden ötürü tüm mahkeme sisteminin Şeriata göre yeniden tasarlanması beklenemez,
ancak yüksek mahkemede İslami finans işlemleriyle ilgilenebilecek özel bir İslami kürsü olması
gibi bir çözüm uygulanabilir. İslami bankacılık sektörünün finansal istikrarını ve her bir İslami
bankanın güvenliğini ve sağlamlığını temin etmek muhkem bir hukuki çerçeve ön şarttır.
Bangladeş’teki İslami bankacılık topluluğunun, İslami bankacılık ve İslami BDFK’lariçin mevzuat
çerçevesinin kapsamlı bir şekilde gözden geçirilmesine yönelik güçlü bir talebi vardır. İslami
bankacılık sektörünün sistemsel önemi nedeniyle İslami bankacılığa ilişkin ayrı ve tamamen
bağımsız bir mevzuat çerçevesi ihtiyacı her türlü paydaş tarafından önemle vurgulanmaktadır.
İslami Banka Dışı Finansal Kuruluşlar Sektörü
İslami BDFK’lar, hem bireysel hem de kurumsal müşterilere finansal imkânlar sağlayarak
ülkenin finansal sisteminde önemli bir rol oynamaktadır. İslami BDFK’lar vadesiz mevduat kabul
edemediğinden, bankalardan daha yüksek fon maliyetlerine katlanırlar ve bu, rekâbet etmelerini
zorlaştırmaktadır. Bunu, genellikle bankalar için mevcut olmayan bazı özel ürünler sunarak
telafi etmeye çalışırlar. Bangladeş’te İslami BDFK’ların karşı karşıya olduğu başlıca sorunlar
şunlardır: Bu kuruluşlar, konuya dair Şer’i kuralların olmaması nedeniyle Bangladeş Bankası
fonundan (KOBİ finansmanı, yeşil bankacılık gibi) faydalanamamakta, merkez bankası tarafından
uygulanan kısıtlamalar nedeniyle tüm sektörlere yatırım yapamamakta, kendi adlarına çek
düzenleyememekte, yatırımcı müşterilerinden nakit alamamakta, diğer bankalar gibi akreditif
hizmeti sunamamakta, döviz ticareti yapamamaktadır ve bey’i muaccel (işletme sermayesi ve
ticaret imkânı) imkânının vadesi bir yıldır. Bu sorunların üstesinden gelmede merkez bankası bazı
kural ve düzenlemeler getirilip Finansal Kuruluşlar Kanunu’nda değişiklikler yapmalıdır.
3.6.3 BANGLADEŞ’TE İSLAMİ SERMAYE PİYASALARI
2016 yılında Bangladeş’teki en büyük borsa olan Dhaka Borsasının (DSE) hem endeks değeri hem de
ticaret hacmi artmıştır. Borsada kote olan şirketler ve ihraç edilenmenkul kıymetlerin sayısı da istikrarlı
bir şekilde artmaktadır. Şu anda DSE’de kote olan 294 şirket ve 560 hisse senedi bulunmaktadır.
DSE’nin toplam hisse değeri Aralık 2016 sonunda 3.412,4 milyar BDT olarak gerçekleşmiştir ve
bu da önceki yıl 3.159,8 milyar BDT değere göre yaklaşık yüzde 8,0 düzeyinde bir artış anlamına
gelmektedir. DSE’de toplam ihraç edilmiş sermaye, Aralık 2015 sonu itibarıyla 1.106,1 milyar BDT
iken Aralık 2016 sonuna itibarıyla 1.145,3 milyar BDT’ye yükselmiş, yani yıllık yüzde 3,5’lik bir artış
kaydedilmiştir. 2015 takvim yılında toplam hisse değeri/GSYH oranı, yüzde 17,9 iken 2016 takvim
yılında yüzde 15,1’e gerilemiştir. Bu, son mali yıllarda kaydedilen en düşük orandır. Bu durum,
nominal GSYH’nin 2015 takvim yılındaki değerinden daha yüksek olduğu 2016’nın ilk yarısında
borsadaki şirketlerin toplam hisse değerinde yaşanan çakılma yüzünden gerçekleşmiştir.
Son birkaç yılda nominal GSYH’nin ve borsanın toplam hisse değerinin büyümesinin aynı yönde
hareket ettiği tespit edilmiştir. Ancak bu trend 2016 takvim yılında tersine dönmüştür. Nominal
GSYH büyüme oranı yıllardır istikrarını korurken borsadaki toplam hisse değerinin büyüme
oranları oynak hale gelmiştir. DSE’nin genel ağırlıklı ortalama fiyat/kazanç (F/K) oranı Aralık
2016’da 14,3’tü. Bu, önceki yıla göre 90 baz puan düşüş anlamına gelmektedir. F/K oranı Eylül
2014’ten beri düşmektedir. Bangladeş’te sabit gelirli menkul kıymetler piyasasının hâlâ önemli
derecede geliştirilmesi gerekmektedir. Piyasaya çoğunlukla devlet tahvilleri hâkimdir. Düzenleyici