İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
107
piyasalarda kira sertifikaları ihraç etmek için kamu iktisadi teşebbüsleri kullanılabilir. İlk sukuk
ihracında Orta Doğu bölgesinden yatırımcılara satış yapılmıştır. Söz konusu 15 Sukuk ihracı
2016 sonuna kadar tamamlanmıştır. Tüm bu sukuk ihraçları standart “İcâre” sukuku modeline
dayanmaktadır.
Mevcut hukuki çerçevede, sukuk sahibi, belirli bir varlığın kısmi mülkiyetini üzerine alarak,
bu varlığın getireceği kârı ve satışından elde edilen geliri alır. Tebliğ, mülkiyet (İcâre), yönetim
(Müşâreke), ticaret (Murabaha), ortaklık (Müşâreke) ve mühendislik, tedarik ve inşaat (MTİ)
sözleşmelerine (İstisna) dayalı sertifikalardan oluşan beş tip sertifikayı uygulamaya koymuştur.
Mevzuatta ayrıca varlık kiralama şirketlerinin (VKŞ) kurulmasına ilişkin düzenlemeler yer
almaktadır. VKŞ’ler bankalar, aracı kurumlar, gayrimenkul yatırım fonları ve kamu işletmeleri
tarafından kurulabilir. Sukuk ihracı için beş tür sözleşme öngörülmüştür. Bunlardan dördü kira
sertifikaları (sukuk) adı altında uygulanmaktadır 88:
• Mülkiyet bazlı (İcare),
• Yönetim Anlaşması bazlı (İcare/Vekâlet),
• Ticaret bazlı (Murabaha),
• Ortaklık bazlı (Mudârebe/Müşâreke).
Bu kira sertifikalarının özelliklerinden bazıları şunlardır:
• Mülkiyet bazlı kira sertifikaları: Bunlar, VKŞ’nin kaynak kurumdan finansal varlıkları
edinmesi için finansman sağlanması amacıyla ihraç edilmektedir.
• Bu sertifikalar yönetim sözleşmelerine dayanır. Elde edilen gelirlerin VKŞ’ye devredilmesi
için ihraç edilirler.
• Ticarete dayalı kira sertifikalarında bu varlıkların satışından kazanılan gelirler ertelemeli
olarak alınır.
• Ortaklığa dayalı kira sertifikaları, VKŞ’ye finansman sağlamak için ihraç edilir ve ortak
girişimin bir hissedarı olurlar.
• MTİ’ye dayalı kira sertifikalarıyla, VKŞ’nin de MTİ sözleşmesine taraf olacağı projenin
finanse edilmesi amaçlanmaktadır.
2015 sonu itibarıyla sukuk ihraçları, özel kuruluşların 5,7 milyar dolardan fazla fon toplamasını
sağlamıştır. Ayrıca, 2012-2015 arasında devlet, toplam değeri 7,7 milyar dolar olan sekiz
sukuk ihracı gerçekleştirmiştir (IFN, 2016). Ancak, Türkiye’nin sermaye piyasasının genel hacmi
göz önünde bulundurulduğunda KB’ler ve devlet tarafından ihraç edilen sukukun büyümesi
kısıtlı düzeyde olmuştur. Türkiye’deki kurumların sukuk ihraç etmesini teşvik etmek için yeni
düzenlemelere ihtiyaç vardır. Tedavüldeki sukuk ihraçları genellikle ABD doları biriminde ortalama
beş yıllık vadeyle gerçekleştirilmiştir. ABD doları biriminde en çok Sukuk ihraç eden kurumlar
Türkiye Finans, Kuveyt Türk ve Hazine Müsteşarlığı olmuştur (bkz. aşağıdaki sukuk ihraçlarıyla
ilgili tablo).
88 Sukuk ihracının yapısına dair tartışma çoğunlukla Erdem E.’den (2014) alınmıştır: http/
publications/prominance-of-sukuk-in-Turkey-as-an-islamic-finance-instrument.