İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
89
MBMS’nin özellikleri arasında, parasal işlemleri gerçekleştirmek için merkez bankası tarafından
kullanılabilmesi, bankalara fazla rezervlerini kullanmaları için bir yatırım fırsatı vermesi ve orta
vadeli, devredilebilir ve borsada alınıp satılabilir olması yer almaktadır. Ancak, MBMS’lere erişim
yalnızca ticari bankalar, devlete ait şirketlerin fonları ve sigorta şirketleri ile sınırlıdır.”.
• Devlet Müşâreke Sertifikası (DMS) – SHEHAMA
“2001’den 2007’nin başına kadar hükümet, bütçe açığını finanse etmek için kısa vadeli DMS’ler
(SHEHAMA) kullanmıştır. DMS’lere yalnızca Sudanlılar yatırım yapabiliyordu. Yatırımcılar, devlete
ait belirli işletmelerden oluşan bir portföyde kârların vade tarihinde ilgili oranlara göre defaten
ödendiği bir pay alıyordu. DMS’ler ihraçtan hemen sonra ikincil piyasada alınıp satılabiliyordu.
2007’nin başında hükümet, kısa vadeli finansman ihtiyacının azalmasıyla DMS ihracını
durdurmuştur. DMS, kâr ve zarar paylaşım sözleşmesine dayalı bir araç olarak tasarlanmıştır.
Devletin daha kârlı ve ortak girişim işletmelerindeki belirli payına karşılık ihraç edilen varlığa
dayalı bir menkul kıymettir. DMS getirisi, dayanak varlığın beklenen getirisine göre belirlenerek
gelir akışının belirli bir kısmı ortaklar arasında dağıtılmaktadır. DMS’nin özellikleri arasında,
sabit kısa vadeli (bir yıl) olması, borsada kote ve alınıp satılabilir (devredilebilir ve tamamen ciro
edilebilir) olması, herkes için erişilebilir olması, devletin bütçe açığında enflasyon etkisi olmayan
bir araçla finansman sağlaması ve açık piyasa işlemlerine yönelik bir araç olarak kullanılabilmesi
yer almaktadır.” (Sarker 2015).
Şekil 12. Devlet Müşâreke Sertifikası – SHEHAMA
Yatırımcılar
Özel amaçlı bir şirket olan ve
(1) öz sermaye fonunu tutan
ve yöneten, (2) operasyonları yöneten ve
(3) Sukuk sicilini tutan Sudan Finansal
Hizmetler Şirketi (SFSC)
Hartum Borsası
(Sukuk kotasyonu
ve yönetimi)
Merkez Bankası/Maliye Bakanlığı
Müşâreke sözleşmesine
dayalı sukuk ihracı
Öz kaynağın SFSC
tarafından yönetilen bir
fona devri
fonlar
hesaplaşma
nakit (ihraç edilen
Sukukun)
Merkez Bankası/Devlet Müşâreke Sertifikası (SHEHAMA)
Kaynak: IIFM (2016)
• Devlet Yatırım Sertifikası (SARH)
“2003’ten beri devlet, ticaret, tedarik ve kalkınma projelerini finanse etmede SARH’lardan
faydalanmaktadır. SARH’da DMS’lerden farklı olarak, yatırımcılar SFSC tarafından yönetilen
bir yatırım şirketinin hissedarlarıdır ve devlet varlıklarının mülkiyetine sahip değildir. SARH’lar
da ikincil piyasalarda alınıp satılabilir. SARH, icare, selem ve mudârebe dâhil olmak üzere çeşitli
sözleşmelere karşılık ihraç edilen varlığa dayalı bir menkul kıymet olarak tasarlanmıştır. Bir SARH
sahibi ile ihraççı arasındaki ilişki, sınırlı bir mudârebe sözleşmesine dayanır. Bu menkul kıymetin
vade profili iki ila altı yıl arasında değişmektedir. Beklenen getirisi, icâreye dayalı sabit kira geliri
artı murabaha, selem ve istisna sözleşmelerinin satışından elde edilen gelire göre belirlenir. Kâr,
her üç veya altı ayda bir dağıtılır. Birincil ihraç satışları bir açık artırma sistemi ile gerçekleştirilir.
SARH, borsada kotedir. SARH’ın özellikleri arasında, pazarda kabulü bakımından gelecek
vadetmesi, devlete maliyetinin düşük olması ve ikincil piyasalara ilişkin beklentilerin olmasıdır.