İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
85
Tablo 40. Yerel ve Yabancı Para Biriminde Ekonomik Faaliyetlere Göre
Bankacılık Finansman Miktarı (2015)
Sektör Finansman miktarı (milyon USD) %
Tarım 1.428,8 16,0
İmalat 1.276,2 14,3
İhracat 230,5 2,6
Nakliye ve depolama 669,2 7,5
İç ticaret 988,3 11,1
İthalat 240,4 2,7
İnşaat 1.610,1 18,1
Madencilik 51,9 0,6
Hizmetler 2.414,2 27,1
Toplam (stok) 8.909,33 100,0
Kaynak: Sudan Merkez Bankası.
2015’te finansman miktarı 8,9 milyar USD’yi aşarken hizmet sektörü (telekomünikasyon, sağlık
hizmetleri gibi) yerel para biriminde toplam finansmanın yüzde 27,1’ini almıştır. Onun ardından
yüzde 18,1 ile inşaat ve yüzde 16,0 ile tarım sektörü gelmektedir. Finansman biçimine ilişkin
olarak aşağıdaki tabloda 2015’te İslami bankacılık finansman miktarı gösterilmektedir.
Finansman 9 milyar USD’yi aşmıştır. İslami finansın uygulandığı tüm ülkelerde/bölgelerde olduğu
gibi en yaygın finansman biçimi murabahadır (Malezya’ya yüzde 30 iken Sudan’da yaklaşık yüzde
50’dir), ancak CBS’ye göre, Merkez Bankasının bankaları diğer finansman biçimlerini kullanmaya
teşvik etme politikası nedeniyle bu oran yıllardır düşmektedir.
Genellikle inşaat projelerinde kullanılan mukâvele (inşaat sözleşmesi)68 diğer ülkelerde/bölgelerde
bulunmamakta olup Sudanlı bankaların sağladığı finansmanın önemli bir kısmını oluşturmaktadır.
Ortaklık biçimleri (müşâreke ve mudârebe), sağlanan finansmanın yaklaşık yüzde 14’ünü
oluşturmaktadır (Malezya’da yalnızca yüzde 0,8’ini).
Tablo 41. Yerel Para Biriminde İslami Finansman Biçimine Göre Bankacılık
Finansman Miktarı
Biçim Finansman %
Murabaha 4.497,8 49,8
Müşâreke 637,1 7,0
Mudârebe 597,0 6,6
Selem 270,4 3,0
Mukâvele (İnşaat) 1.400,4 15,5
İcâre 33,3 0,4
İstisna 7,9 0,1
Karz-ı Hasen 20,0 0,2
68 Mukâvele, İslami bankaların malzeme sağladığı ve bunları işlemek üzere para karşılığı müşterileri tuttuğu bir emek kiralama
sözleşmesidir. Başka bir deyişle, bir tarafın belirli bir ücret karşılığında belirli bir işi yapmayı veya belirli bir malı üretmeyi
diğer tarafa taahhüt ettiği ve hem işin hem de malzemelerin birinci tarafça temin edildiği bir sözleşmedir. Mukâvele
sözleşmesi özellikle inşaat sektörü bağlamında istisna sözleşmesine çok benzerdir. Ancak, Sudan’da bu iki sözleşme
arasında bir ayrım söz konusudur.