İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
92
3.4.4.3 Sudan Devlet Sukuku Teşvikleri: (SFS 2017)
• Sudan’daki bankacılık sistemi ve finansal kuruluşları denetleyen Yüksek Şer’i Denetim
Kurulu, bu sertifikaların meşruiyetinin vurgulandığı bir fetva çıkarmıştır.
• Düşük yatırım riski.
• Diğer yatırım fırsatlarına kıyasla yüksek kârlılık.
• Bankacılık finansmanında birinci sınıf teminat olarak gösterilebilir.
• Uygun bir şekilde nakde çevrilebilir ve Hartum Borsasında herhangi bir zamanda kolaylıkla
alınıp satılabilir.
Sudan İslami Finans Raporu 2016’ya (IRTI ve CIBAFI) göre Sudan hükümeti, Hartum Borsası (KSE)
ve CBS aracılığıyla 1998’den beri yıllık sukuk ihraçları gerçekleştirerek sermaye piyasalarında
oldukça etkin bir şekilde faaliyet göstermektedir. Ancak yatırımcıların çoğunluğu ülke içindendir
ve yabancı yatırımcı tabanının olmadığı açıktır.
Piyasaya likidite enjekte etmek açısından hükümet tarafından düzenli olarak üç tür sertifika ihraç
edilmektedir. En etkin tür, SHAHAMA olarak da bilinen, üç ayda bir ihraç edilen ve müşâreke olarak
yapılandırılan devlet müşâreke sertifikalarıdır (DMS’ler). DMS’ler, bütçe açığını kapatmanın yanı
sıra likidite yönetimi için hükümetin borç alması amacıyla ihraç edilmektedir. Diğer iki tür sertifika
ise mudârebe ve icâreye dayalı SARH’lar ve Merkez Bankası İcare Sertifikalarıdır (MBİS’ler).
2014’te ülkenin bütçe açığının yüzde 29’u DMS ve SARH ihraçlarıyla, yüzde 4’ü ise MBİS
ihraçlarıyla finanse edilmiştir. Devlet tarafından ihraç edilen sukuka yatırım yapan bankaların
yoğunluğu önemli bir düzeydedir. Ayrıca 2014’te SARH yatırımcılarının yaklaşık yarısı ticari
bankalardı ve Merkez Bankası yatırımcı tabanının yüzde 22,3’ünü oluşturmaktaydı. Hem DMS
hem de SARH’ın her üç ayda bir ihraç edilmesine rağmen, bireysel katılımın 2014’te yüzde 13,3
düzeyinde olduğu DMS piyasasına karşılık SARH piyasasında bireysel katılım düzeyi çok düşüktür.
Bireysel sukuk yatırımlarının birkaç temel avantajı vardır: 1) genellikle göz ardı edilen yeni bir
yatırımcı tabanına erişim sağlanması, 2) halk için yeni bir yatırım fırsatı oluşturulması ve 3) halkın
parasının sabit vadeli mevduat hesaplarına yatırılması yerine ülkeyi kalkındırmak amacıyla etkili
bir şekilde kullanılması.
Sudan’ın sukuk piyasası, kurumsal tarafta hâlâ etkili bir şekilde kullanılmamaktadır. 2015 sonu
itibarıyla, Sudan’da hükümet tarafından düzenli olarak yapılan ihraçlara rağmen yalnızca bir
kurumsal sukuk ihracı gerçekleştirilmiştir. Sukuk yapılarının çeşitliliği, kurumsal sukuk piyasasının
geliştirilmesinde önemli bir rol oynayabilir. Zawya’da mevcut verilere göre kurumsal sukuk ihraç
eden tek kurum, Güney Sudan’la ayrılmadan önce 2007’de bir ihraç gerçekleştiren Berber
Cement Co. olmuştur. Şirket, yedi yıl vadeyle bir müşâreke yapısı kullanarak 130 milyon dolar
toplamıştır. Sukuk, ağırlıklı olarak KİK ülkelerinden bölgesel bankalar tarafından talep almıştır. Bu,
yatırımcıların Sudan’ın kurumsal sukuk ihraçlarına olan güçlü iştahını göstermektedir.
3.4.4.4 Sudan’da Devlet Sukuku İhracının Amaçları
• Tüm kalkınma ve altyapı projelerinde yapılacak harcamaları karşılamak üzere hükümetin
finansmanı için reel tasarrufların tahsis edilmesi.
• Genellikle Merkez Bankasından borç alınarak finanse edilen bütçe açığının kısmen
kapatılmasına katkıda bulunmak.
• Şer’i kurallar çerçevesinde likiditeyi kontrol etmek için daraltıcı veya genişletici açık piyasa
işlemlerini kullanarak makroekonomik düzeyde likiditeyi yönetmek.