İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
87
Abdel Mohsin’in (2005) çalışmasında atıfta bulunduğu İbrahim’e (2001) göre Sudan’daki tüm
İslami bankalar tarafındanmurabahanın kullanımını azaltmaya yönelikmekanizma, CBS tarafından
aşağıdaki gibi açıklanmaktadır: “Sudan’da murabahanın payının azaltılması çeşitli mekanizmalarla
gerçekleştirilmektedir: İlk olarak merkez bankasının yıllık finansman politikasındaki murabaha
azaltılır; ikinci olarak murabahayı banka için biraz daha zor ve müşteri için daha az cazip bir
hale getirmek için murabaha uygulamasına belirli prosedür koşulları getirilir; üçüncü olarak
yerli bankanın istatistiksel raporları ve murabahanın payı düzenli aralıklarla incelenir ve bankaya
yaptırımlar uygulanır”.
Sudan’da murabaha kullanma 72 tercihi ve eğiliminin sebeplerinden bazılarının daha düşük
risk içermesi, işleyiş usulünün açık ve uygulamasının, müşterilere açıklanmasının kolay olması
ve mudârebe ve müşârekeye kıyasla kârların önceden biliniyor olması ile ilişkili olduğuna
inanılmaktadır. Bu yüzden, bankanın nakit akışlarını, diğer finansman biçimlerine kıyasla
kısa vadeli finansmanını, işletme sermayesi devir hızını ve müşterilerden gelen yüksek talebi
planlamasına yardımcı olur. Diğer yandan, istisnaya çok benzer olan ve gayrimenkul sektörünün
geliştirilmesinde önemli bir rolü olan mukâvele Sudan’da yaygın bir şekilde kullanılmaktadır ve
Sudan’ın bankacılık sisteminde hafife alınmaması gereken önemli bir finansman biçimidir.
3.4.4 SUDAN’DA İSLAMİ SERMAYE PİYASALARI
İslami sermaye piyasaları, hem devletin hem de kurumların faaliyetlerini finanse etmeye çalıştığı
sukuk ve Şer’i uyumlu hisse senedi piyasalarını içermektedir. Bu bölümde, Sudan’daki İslami
sermaye piyasaları, önemli bilgiler öğrenilmesi açısından oldukça iyi bir deneyime sahip devlet
sukuku sektörüne odaklanılarak sunulacaktır.
“Sudan ve Gambiya’nın yerel finansman ihtiyaçlarını sukuk finansmanı ile karşılamaya
başlamasından beri Afrika, sukuk piyasasında düzenli bir oyuncu haline gelmiştir. Sudan’ın şu ana
kadar gerçekleştirilen sukuk ihracının dolar değeri olarak yaklaşık yüzde 95’inden sorumlu ülke
olarak bu anlamda lider olmasına karşın, Gambiya da düzenli bir şekilde sukuk ihraç etmektedir”
(IIFM, 2016).
“Sudan’da 1983’te İslami bankacılık sisteminin uygulamaya konulmasından sonra para
politikasını yürütmekle görevli kurumlar, kendilerini yalnızca likidite yönetimine yönelik doğrudan
araçlarla kısıtlanmış bir şekilde bulmuşlardır. Bu onların geleneksel araçlar yerine başka İslami
finansal araçlar bulmalarını teşvik etmiştir. Bu yüzden, Yüksek Şeriat Denetleme Kurulu ile IMF
uzmanlarının çalışmalarıyla Merkez Bankası Müşareke Sertifikaları (MBMS’ler) ve Devlet Müşareke
Sertifikaları (DMS’ler) gibi ilk nesil sukuku oluşturmayı başarmışlardır.” (IIFM, 2016).
Bu sukuk ihraçlarını gerçekleştirmek adına CBS, 1998’de Sudan Finansal Hizmetler Şirketini
(SFSC) kurmuştur.
Sudan Finansal Hizmetler Şirketi
SFSC1998’deCBS tarafından yüzde 99’uCBS’ye ve yüzde 1’i Maliye veUlusal Ekonomi Bakanlığına
(MFNE) ait olacak şekilde kurulmuştur. Bu hizmet şirketi, 1925 tarihli Şirketler Kanununa uygun
olarak 16 Mayıs 1998’de tescil edilmiştir. Şirketin vizyonu, sürdürülebilir ekonomik ve sosyal
kalkınma sağlanması adına çalışmaktır. Ayrıca, bu hizmet şirketinin kurulmasıyla İslami finansal
hizmetler, toplumun ihtiyaçlarını karşılayan istikrarlı ve müreffeh bir ekonomi oluşturulmasına
yardımcı olabilecek projelerin finanse edilmesi için kullanılabilecektir. O zamandan beri şirket,
72 Sudan’da murabaha yalnızca kısa vadeli finansman (ağırlıklı olarak dayanıklı tüketim malları ve motorlu araçlar) için
kullanılmaktadır.