İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
93
• Devlet için emtia ve hizmetler biçiminde istikrarlı ve reel finansman sağlayarak enflasyon
etkisini azaltmak.
3.4.4.5 Sudan’da Kurumsal Sukuk İhraçları
Sudan’da kurumsal sukuk piyasası da bulunmaktadır. Birincil piyasanın çoğunluğunu Sudan
Finansal Hizmetler Şirketinin (Ltd.) oluşturmaktadır (tüm devlet iç borçlanma senetlerini
pazarlamakta ve alım-satımını yapmaktadır). Menkul kıymetler Hartum Borsasında da alınıp
satılmaktadır ve piyasada yaklaşık kırk aracı kurum faaliyet göstermektedir. İkincil piyasa
faaliyeti, tezgâh üstü işlemlerle sınırlıdır ve piyasaya devlet iç borçlanma senetleri büyük oranda
hâkimdir. Bankalar ile sınırlı icare sertifikaları hariç olmak üzere menkul kıymetler piyasaları,
bankalar, kurumsal teşekküller, finansal kuruluşlar ve şahıslar dâhil olmak üzere yerel ve yabancı
yatırımcıların erişimine açıktır.
CIBAFI ve IRTI (2015) tarafından ortaklaşa hazırlanan bir raporda şunlar belirtilmektedir:
“Sudan’ın sukuk piyasasına kurumlar hâlâ etkili bir şekilde erişim sağlayamamaktadır. Bugün
itibarıyla, Sudan’da hükümet tarafından düzenli olarak yapılan ihraçlara rağmen yalnızca bir
kurumsal sukuk ihracı gerçekleştirilmiştir. Sukuk yapılarının çeşitliliği, kurumsal sukuk piyasasının
geliştirilmesinde önemli bir rol oynayabilir...” (CIBAFI ve IRTI 2015). Dolayısıyla, Sudan’da bir
devlet sukuku piyasası oluşturmuş olmasına rağmen kurumsal sukuk piyasası hâlâ çok sınırlı
düzeydedir ve bu, Sudan’ın İslami finans sisteminin ülkedeki finans sistemi içinde yüzde 100 paya
sahip olmasına rağmen ülkenin küresel sukuk ihracında neden yalnızca yüzde 2,12 paya (Aralık
2015) sahip olduğunu açıklamaktadır.
Sonuç olarak, Sudan 1998’den beri Açık Piyasa İşlemleri (APİ) kapsamında İslami tahvilleri para
politikası mekanizmalarından biri olarak kullanmaktadır. Dolayısıyla, ekonomide likidite yönetimi
amacıyla yatırım sertifikaları kullanılmakta, likidite açığı olduğunda bu sertifikalar satın alınmakta,
likidite fazlası olduğunda ise sertifikalar satılmaktadır. Ayrıca, bu yatırım sertifikaları tasarruf bilincinin
yayılmasına yardımcı olurken, bankacılık sektöründen borç almak (enflasyon etkisi olan finansman)
yerine bütçe açığının finanse edilmesine katkıda bulunmakta ve bölgesel sermaye piyasasının
geliştirilmesini teşvik etmektedir. Buna ek olarak, yatırım sertifikaları sermaye piyasasında (KSE)
kotedir; bu yüzden ikincil piyasada işlem görebilirler ve bu, yatırımcılar için farklı finansal araçlar
sunulmasını sağlayarak genel anlamda finansal piyasayı derinleştirebilir. Bununla birlikte Sudan’ın
devlet sukuku ihraç etme deneyimi bakımından bu konuda öncü olduğuna ve bunun Sudan’da
geliştirilmesinin yanı sıra diğer İİT üyesi ülkelerde de uygulanabileceğine inanılmaktadır.
3.4.5 SUDAN’DA TEKÂFÜL
Sudan’daki Tekâfül Sektörüne Genel Bakış
Tekâfül sektörü bakımından Sudan, 1979 yılından beri hem tekâfül düzenlemelerinin hem de
sektörün geliştirilmesinin öncüsüdür. Sudan, 1979 yılında Faysal İslam Bankası’nın dünyadaki ilk
İslami sigortacılık şirketini kurmasıyla İslami sigortacılık sektörünü hayata geçirmiştir (Mohamed
Abass 2012). 1992 yılında tüm şirketlerin Şer’i ilkelere göre işletilmesini öngören yeni bir denetim
kanunu çıkarılmıştır (Ebu Elbasher, tarih yok). O zamandan bu yana tekâfül, 1984’te Malezya’ya
yayılmış ve 1985 tarihli Tekâfül kanununun (ilk düzenleyici yasa) çıkarılmasıyla Malezya da
bu alanda öncü bir ülke haline gelmiştir. Sudan’daki mevcut sigortacılık kanunu 2001 yılında
çıkarılmıştır ve muhtemelen tekâfül ilkelerinin doğruluğunu vurgulayan tek yasadır. Ayrıca bu
yasa, yatırım getirileri, fazla likiditen in dağıtımı ve işletmeye ödenen komisyonlar hakkında sıkı
önlemler öngören hükümler içermektedir.