İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
39
3 İSLAMİ FİNANSAL ARAÇLARIN
ÇEŞİTLENDİRİLMESİNE DAİR VAKA
ÇALIŞMALARI
3.1’den 3.10’a kadar olan aşağıdaki bölümlerde, Giriş kısmında belirtildiği gibi şu anda
İslami bankacılık, İslami sermaye piyasaları ve tekâfül segmentlerinde İslami finansal araçların
çeşitlendirilmesine dair vaka çalışmaları olarak on farklı ülke incelenmektedir.
3.1 VAKA ÇALIŞMASI: NİJERYA
3.1.1 ÖZET
Nijerya’nın İslami finans sektörü, İslami bankacılık, tekâfül ve İslami sermaye piyasası
segmentlerinde etkin oyunculardan oluşmaktadır. Geleneksel finansa kıyasla nispeten yeni bir
kavram olmasına rağmen, sayısı artan kurumlar ve etkileyici büyüme oranlarının gösterdiği üzere
büyüme ve gelişme bakımından yüksek potansiyele sahiptir. Sektöre ilişkin olarak yapılan bir analiz,
İFK’lar tarafından temel İslami finansal sözleşmelerin çoğunun sunulduğunu, ancak aşağıdaki
sözleşmelerin daha yaygın olduğunu ortaya çıkarmıştır: karz-ı hasen, mudârebe, murabaha ve
icâre. Sektör ayrıca yeterli bir İslami finans mimarisinin olmaması nedeniyle güçlükler yaşamaktadır
ve bu durum, büyümesi ve gelişimi için tehdit teşkil etmektedir. Yasal ve düzenleyici ortamlar,
çalışmaların etkin bir şekilde desteklenmesi için henüz tam olarak geliştirilmemiştir. Ayrıca,
İFK’lar geleneksel araçlar dışında sofistike İslami finansal araçlar oluşturmak açısından, yeterli
bilgi ve uzmanlığın olmaması nedeniyle kısıtlılıklara maruz kalmaktadır. Bu faktörler, kurumların
yenilik yapma kabiliyetini olumsuz bir şekilde etkilemektedir ve Nijerya’da İslami finansal araçların
çeşitlendirilmesini sınırlandırmaktadır. Ancak, ülkede İslami finans alanında finansal mühendislik
eğitimleri veren bazı eğitim kurumları olması nedeniyle zaman içinde İslami finansal araçların
geliştirilmesine dair yenilikleri görmeye başlayacağımıza dair büyük beklentiler mevcuttur. Bunun,
işletmelerin bilgi açığını kapatması ve ürün geliştirme çalışmalarında yeniliklerin yapılmasını
kolaylaştırması beklenmektedir. Bu raporda, çeşitlendirilmiş İslami finansal araçların düzgün bir
şekilde geliştirilmesi açısından düzenlemeler, kapasite geliştirme ve hukuki şartlara ilişkin bazı
önemli tavsiyeler sunulmaktadır.
Nijerya Batı Afrika’da yer almaktadır ve toplam 923.768 kilometrekarelik bir alana sahiptir.
Dört ülke ile sınır komşusudur: Çad, Nijer, Benin ve Kamerun. Ayrıca Atlantik Okyanusuna kıyısı
vardır. Başkenti Abuja’dır ve otuz altı özerk eyaletten oluşan siyasi bir federasyondur. Başkanlık
sistemi ile yönetilmektedir ve ülkede çok sayıda etnik, dini ve kültürel topluluklar yaşamaktadır.
Dünya Bankası’na göre, Nijerya’nın nüfusunun yaklaşık 184 milyon olduğu tahmin edilmektedir.
Bu, Batı Afrika nüfusunun yüzde 47’sine denk gelmektedir. Ülkede Müslüman nüfusu yüzde
50 civarındadır (2015) 16. Bu büyük Müslüman nüfus ve İFK’ların hızlı bir şekilde büyümesi,
Nijerya’nın İslami finans bakımından büyük bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.
3.1.2 GİRİŞ
Nijerya’da, İslami bankalar, tekâfül şirketleri ve İslami sermaye piyasalarından oluşan İslami finans
sektörü, geleneksel finans sektörüne kıyasla nispeten yenidir. Kâr-zarar paylaşımlı bankacılık
modelinin tanınması için 1991 yılında Bankalar ve Diğer Finans Kuruluşları Kanununda yapılan
16 CIA Dünya Gerçekleri Kitabına (2016) göre Nijerya nüfusunun dini dağılımı şu şekildedir: yüzde 50 Müslüman, yüzde 40
Hristiyan ve yüzde 10 yerel dinler.