İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
34
işletmesinin iki temel özelliği Şer’i uyumluluk ve risk paylaşımıdır11. Gelişmiş tekâfül sektörü
olan çeşitlendirilmiş bir İslami finans sektörü, finansal sistemin genel istikrarının artırılmasına da
katkıda bulunacaktır.
Tekâfül modelinin ‘ideal yapısı’ hâlâ tartışmalı bir konudur. Uluslararası piyasalarda çoğu teberrüye
(bağış) olmakla birlikte, vekâlet, mudârebe ve vakfa dayalı olan çeşitli modeller kullanılmaktadır.
Aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi, bazen tekâfül işletimi sadece mudârebe veya sadece vekâlete
dayalı olsa da bugün Sudan, Bahreyn, Malezya ve Pakistan gibi birçok ülkede vekâlet-vakıf,
mudârebe-vekâlet ve vekâlet-vakıf gibi karma modeller kullanılmaktadır. İşletme modelinin
seçimi aşağıdaki gibi faktörlere bağlıdır:
• Belirli bir ülkedeki/bölgedeki düzenlemeler,
• Aile tekâfülü mü yoksa genel tekâfül mü olduğu,
• Şer’i danışmandan gelen gereklilikler,
• Şer’i uyumlu menkul kıymetler.
Tablo 12. Kullanılan Tekâfül Modelleri Arasındaki Farklılıklar
Özellikler Mudârebe Sadece Vekâlet Karışık Vekâlet -Vakıf
Fon yaratma Katılımcıların
(Tekâfül müşterileri)
katkı payları
Katılımcıların katkı
payları
Katılımcıların katkı
payları
Vakıf oluşturmak
için ilk bağış yapılır
Ücretler Yok Kararlaştırıldığı
şekilde peşin
ücretler
Kararlaştırıldığı
şekilde peşin
Kararlaştırıldığı
şekilde peşin
Sigortalama
zararları
Tekâfül
işletmesinden karz-ı
hasen
Tekâfül
işletmesinden karz-ı
hasen
Tekâfül
işletmesinden karz-ı
hasen
Fon toplamaya
yönelik vakıf
Yatırım kârları Yok Yok Kararlaştırılan kâr
paylaşım oranına
göre
Kararlaştırılan kâr
paylaşım oranına
göre
Yatırım zararları Katılımcılar
tarafından
karşılanmaktadır
Katılımcılar
tarafından
Tekâfül işletmesi
tarafından
karşılanmaktadır
Tekâfül işletmesi
tarafından
İşletme giderleri: Tekâfül işletmesi
tarafından
karşılanmaktadır
(bazı istisnalarla)
Tekâfül işletmesi
tarafından
Tekâfül işletmesi
tarafından
Tekâfül işletmesi
tarafından
Tasfiye Gelirler yalnızca
katılımcılara
tahakkuk eder
Gelirler yalnızca
katılımcılara
tahakkuk eder
Gelirler yalnızca
katılımcılara
tahakkuk eder
Gelirler yalnızca
katılımcılara
tahakkuk eder
Mevcut olduğu
ülkeler/bölgeler:
Malezya, Suudi
Arabistan ve bazı
KİK üyeleri
Birleşik Krallık Bahreyn, Malezya
ve Sudan
Pakistan ve Güney
Afrika
Kaynak: IRTI Küresel İslami Finans Raporu, 2016
Sektörde lider olan Sudan, Malezya ve Bahreyn vekâlet ve mudârebe modellerinin bir karışımını
uygulamaktadır. Birleşik Krallık tekâfül için sadece vekâlete dayalı bir model kullanırken Suudi
Arabistan ve Malezya yalnızca mudârebeye dayalı model kullanmaktadır. Pakistan’da katılımcıların
11 IRTI Küresel İslami Finans Raporu 2016, Bölüm 5 Tekâfül