İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi

3.5 VAKA ÇALIŞMASI: TÜRKİYE

3.5.1 ÖZET

Türkiye’de İslami finansın başlangıcı 1984’e dayanmaktadır. İlk olarak Özel Finans Kurumlarının

faaliyet göstermesine izin verilmiş, daha sonra bunlar 2005 yılında çıkarılan yeni bankacılık

kanunuyla Katılım Bankalarına (KB’ler) dönüştürülmüştür. Son dönemde yaşanan ekonomik

kalkınma ve yönetmelik değişiklikleri Türkiye’de son on yılda İslami finansın büyümesine önemli

derecede katkıda bulunmuştur. Devlet sukuku ve katılım bankaları sukuk ihraçları gerçekleştirilmiş

ve ayrıca İslami özel emeklilik şirketleri kurulmuştur. Yalnızca İslami finansın büyümesi geleneksel

finansın büyümesinden daha hızlı gerçekleşmemiş, aynı zamanda bu bankalar toplam bankacılık

varlıklarının pazar payını iki katına çıkarmayı başarmış ve bu pay 2015’te yüzde 5’e ulaşmıştır

Sukuk piyasası da son yıllarda kayda değer bir ilerleme kaydetmiştir. 2011-2015 arasında

Türkiye Hazine Müsteşarlığı yaklaşık değeri 7,71 milyar dolar olan sekiz devlet sukuku ihracı

gerçekleştirmiş ve diğer özel kurumsal sukuk ihraçlarının değeri ise 4,071 milyar dolar olmuştur

(Dey, 2016). Kaydedilen ilerleme, devletin son yıllarda İslami finansı destekleme ve geliştirmeye

yönelik niyetini, atılan önemli somut adımlar da bu anlamda kararlılığını göstermektedir.

İlk olarak, devlete ait katılım bankaları olan Ziraat Katılım ve Vakıf Katılım, sırasıyla Mayıs

2015 ve Şubat 2016’dan beri faaliyet göstermektedir. Bir süre önce hazırlanan S&P raporuna

göre Türkiye’nin yeni İslami kredi kuruluşları olarak bu devlet bankalarının ortaya çıkışı ezber

bozan bir gelişme olabilir

. İkinci olarak, 2014-2018 arasındaki dönemi kapsayan 10. kalkınma

planının bir parçası olan İstanbul Uluslararası Finans Merkeziyle (İUFM) İstanbul’un Küresel

Finans Merkezi Endeksi sıralamasında ilk yirmi beşe girmesi amaçlanmaktadır. İUFM projesinin

önemli bileşenlerinden biri, Türkiye’de katılım bankacılığı ve İslami finansın geliştirilmesidir (Borsa

İstanbul, 2017). Üçüncüsü, Haziran 2012’de Mecliste kamu sektörünün devlet sukuku ihraç

etmesine olanak tanıyan önemli bir kanun çıkarılmıştır. Dördüncüsü, Kasım 2013’te İstanbul’da

Dünya Bankası Küresel Finans Geliştirme Merkezi açılmıştır. Bu, İslami finans da dâhil olmak üzere

finans sektörünün düzenleyici ve hukuki çerçevesinde daha fazla reform yapılmasına yönelik

çalışmaları tamamlayacaktır. Beşincisi, özel bir meslek kuruluşu olan Türkiye Katılım Bankaları

Birliği (TKBB), katılım bankalarının pazar payının artırılmasına ve Şer’i uyumlu olan yeni finansal

ürün ve hizmetlerin teşvik edilmesine yardımcı olmak adına “2025 Vizyonu” adında detaylı bir

strateji belgesi hazırlamıştır (TKBB 2015). Son olarak, iktidar partisi ‘2023 Vizyonu’ ile 2023

sonuna kadar Türkiye’nin dünyadaki en büyük 10 ekonomiden biri haline getirilmesi gibi iddialı

bir plan hazırlamıştır. Uluslararası raporlardan birine (Thomson Reuters, 2014)

göre TKBB,

2025’e kadar KB’lerin toplam finansal varlıklarının tüm sektörde yüzde 15 paya sahip olması ve

beklenen toplam varlıkların değerinin 100 milyar doları aşması şeklinde bir hedef belirlemiştir.

Ernst & Young tarafından yayımlanan başka bir uluslararası çalışmada Türk Hükümetinin benzer

bir vizyona sahip olduğu onaylanmıştır (TKBB 2014). Bu vizyonla, kurumlar, bankalar ve Hazine

tarafından gerçekleştirilecek sukuk ihraçlarıyla küresel finans piyasasında daha geniş bir yatırımcı

havuzuna erişim sağlanması amaçlanmaktadır (Nevzat Devranoğlu, 2013).

Ülkede çeşitli hukuk reformlarının gerçekleştirilmesinden sonra İslami finansta 2005’ten beri kayda

değer bir büyüme olsa da, İslami finansın payı düşük kalmış ve İslami ürünlerin çeşitlendirilmesine

dair olarak bugüne kadar kaydedilen gelişmeler sınırlı olmuştur. Türkiye’nin sukuk piyasasının

kapasitesi ve itibarına rağmen KB ihraçları dışında sınırlı sayıda yerli kurumsal sukuk ihracı

75 TKBB (2014)

76 Osman Orsal (2016),

77 Raporda belirtilen stratejik ortaklardan bazıları Türkiye Finans, IRTI ve Al Baraka’dır.