İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
80
3.4 VAKA ÇALIŞMASI: SUDAN
3.4.1 ÖZET 66
Sudan, özellikle Afrika kıtasında tüm yönleriyle İslami finansın uygulandığı önemli bir merkezdir.
Aynı zamanda, İslami bankacılığın tüm sektördeki payının yüzde 100 olduğu iki İİT üyesi ülkeden
biri olarak ilginç bir vaka çalışması sunmaktadır. Ülke, bankacılık ve finans sektörünün düzenleyici
ve operasyonel düzeylerde Şer’i uyumlu hale getirilmesi konusunda uzun bir yolculuğa sahiptir
ve bu, araştırmacıları bu zengin deneyim hakkında daha fazla araştırma ve analiz yapmaları
açısından motive etmiştir. Ayrıca, Sudan’daki devlet sukuku muhtemelen diğer ülkeler için de
ilham kaynağı olabilecek çok güzel bir örnektir; dolayısıyla, daha çok bu sukukun çeşitli türlerine
ve her birinin özelliklerine odaklanılacaktır. Sudan’da farklı sektörlerdeki tekâfül ve mikrotekâfül
deneyimi de diğer ülkeler için faydalı olabileceği gibi, aynı zamanda bankacılık dışı İslami finansın
ekonomik ve sosyal kalkınmaya nasıl yardımcı olabileceğinin de bir kanıtıdır. Aşağıdaki vaka
çalışmasında, Sudan’ın profilini kısaca özetleyip, daha sonra İslami finans sektörlerindeki çeşitliliği
analiz edeceğiz ve son olarak da ülkelerinde İslami finans sektörlerinin geliştirilmesinde karar
vericilere yardımcı olabilecek hem Sudan hem de İİT üyesi ülkelere yönelik İslami finans politika
tavsiyeleri sunacağız.
3.4.2 GİRİŞ
Sudan, Kuzey Afrika’da yer alan ve Mısır, Eritre, Etiyopya, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Güney
Sudan ile sınır komşusu olan bir Afrika ülkesidir. UNDP’ye göre, 2011 (güney Sudan ile ayrılmanın
gerçekleştiği yıl) itibarıyla kuzey Sudan’daki nüfusun yüzde 97’sinden fazlası Müslümandır.
Sudan’daki diğer dinler arasında Hristiyanlık (yüzde 1,5) ve Afrika geleneksel dini (yüzde 1,5)
(CIA Dünya Gerçekleri Kitabı) yer almaktadır.
Sudan’ın bu rapor kapsamında bir vaka çalışması olarak seçilmesinin nedeni, dünyada ve özellikle
Afrika düzeyinde İslami finans merkezi olarak önem taşımasıdır. IFSB’nin 2017 İslami Finans
Hizmetleri Sektörü İstikrar Raporu’na göre, İslami bankacılığın toplam bankacılık sistemi içindeki
payı yüzde 100’dür.
Sudan’daki Finansal Sistemin Kısa Bir Değerlendirmesi
Sudan’da İngiliz sömürgeciliği döneminde bankacılık sistemi sadece Barclays Bank, Osmanlı
Mısır Bankası ve Mısır Ulusal Bankası ile Credit Lyonnais gibi yabancı bankalarla sınırlandırılmıştır.
Ancak, 1956’da bağımsızlığın kazanılmasından sonra, Sudan’ın kültür ve çeşitliliğini yansıtan
ortak bir para birimi oluşturmak üzere para komitesi kurulmuştur. Bunun ardından 1959’da
Sudan Merkez Bankası (CBS) yasası çıkarılmış ve banka, kendi hukuki ve akdi statüsü olan bir
kurum olarak resmen 1960 yılında faaliyete geçmiştir (Babiker 2011).
Mayıs 1970’te Sudan’da bankacılık sisteminde köklü bir değişim meydana gelmiştir. Hükümet,
tüm ticari bankacılık sektörünü kamulaştırmaya ve Sudan’da yabancı sermayenin hâkim olduğu
bankacılık, sigortacılık ve ithalat-ihracat sektörleri olmak üzere üç alanı ciddi biçimde kısıtlamaya
karar vermiştir. Ayrıca, hükümet başta bankacılık hizmetlerine ihtiyaç duyan kırsal kesimlerdeki
geleneksel sektör olmak üzere çeşitli sektörlere yönelik bankacılık hizmetlerini geliştirmeye ve
iyileştirmeye çalışmış ve 1970’lerin ortalarında özel yabancı bankaların Sudan’da tekrar faaliyete
geçerek ulusal bankalarla birlikte hizmet vermesine izin verilmiştir. Ancak, bu bankaların Sudanlı
66 Bu vaka çalışmasının yazarları: INCEIF Küresel İslami Finans Üniversitesi/Malezya’da Doçent olarak görev yapan Magda
Ismail Abdel Mohsin (e-mail: ve INCEIF’te doktora öğrencisi Mhd Osama Alchaar (e-mail: osama545@