İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
81
vatandaşlara hizmet vermesi yasaklanmış, sadece ithalat-ihracat işlemleri ve yurt dışında çalışan
Sudanlılar’ın hesap açmalarına müsaade edilmiştir. Bu dönemde Mısır’da modern bankacılık
sisteminin “İslamileştirilmesi” fikri ortaya çıkmıştır (Abdel Mohsin, 2005).
Sudan’da İslami Bankacılığın Ortaya Çıkışı
Sudan’da İslami bankacılık sistemi, 1966 yılında Omdurman İslam Üniversitesi İktisat Bölümünün
ülkede İslami bankacılığın kurulması çağrısında bulunmasıyla, bir fikir olarak ortaya çıkmıştır.
Ancak bu fikir, çeşitli engeller ve siyasi değişimlerle karşılaşmış ve 1977 yılında Sudan, Suudi
Arabistan ve bazı diğer Müslüman ülkelerden seksen altı kurucunun, bu bankanın kurulmasında
gereken sermaye olarak altı milyon Sudan sterlini vermesiyle Faysal İslami Bankasının kuruluşuna
kadar ertelenmiştir. Faysal İslami Bankasının 1977’de kısa süre içindeki başarısı, hükümeti beş
yeni İslami banka açmaya teşvik etmiş ve bu bankalar daha fazla mevduat sahibini çekmeyi
başarınca Sudan’daki tüm eyaletlerde daha fazla şube açılmıştır (Abdel Mohsin, 2005).
İslami bankacılık unsurlarının 1970’lerden beri hayata geçirilmesi ve 1991’de ülkenin tüm finansal
sistemi tarafından benimsenmesiyle Sudan, finansal sistemi tamamen İslami ilkeler üzerine inşa
edilmiş dünyadaki çok az sayıda ülkeden biri olmuştur (IMF, 2001). Ancak Sudan’ın kuzeyi ile
güneyi arasında servet ve yetkinin bölünmesini öngören 2005’teki barış anlaşmasından sonra
Sudan’ın güneyindeki bankalar resmen kuzeydeki merkez bankasının yetkisinden ayrılmış ve
geleneksel bankalar olarak faaliyetlerine devam etmiştir (Babiker 2011).
Sudan’da Mevcut Finansal Sistem
Sudan’ın finans sistemi, altı tür kurumdan oluşmaktadır: CBS, ticari ve yatırım esaslı İslami
bankalar (özel, kamusal ve ortak), tekâfül ve retekâfül şirketleri ve Hartum Borsası.
90’lı yılların başından bu yana, uluslararası kuruluşların yardımıyla Sudan hükümeti tarafından
finans sektöründe çeşitli reformlar yapılmıştır. Bu reformlar arasında şunlar yer almaktadır (IMF,
2001):
• Daha fazla finansal istikrara yönelik olarak bankacılık denetimi ve ihtiyatlı düzenlemeler,
• Sektörel ve bölgesel kredi tahsislerinde daha fazla esneklik için finans sektörünün
serbestleştirilmesi,
• Bankaların kullandıkları İslami finans araçlarının oranlarını (Murabaha ve Müşâreke)
etkileyerek ve dolaylı para yönetimine ilişkin yeni araçlar uygulamaya koyarak enflasyon ve
döviz kuru istikrarına dair klasik hedefleri karşılayan para politikası aracı,
• Bankalar arası kredi transferini artırarak ve yatırım açısından farklı finansal araçlar (devlet
sukuku) sunarak finansal derinleşme,
• Kurumsal reformlar.
IMF’ye göre, reformların Sudan’ın finansal sistemi üzerinde çok olumlu bir etkisi olmuştur. Ana
parasal büyüklükler ve mevduatlar reel olarak yükselmeye başlamış ve reel getiri oranları pozitif
değerler kazanarak ticari bankaların özel mevduatlarında büyüme kaydedilmesini sağlamıştır.
Bununla birlikte, kaydedilen ilerlemeden bağımsız olarak, finansal aracılık genel olarak düşük
seviyede kalmıştır. Bankacılık sistemi hala zayıftır ve yeterli sermayeye sahip değildir (IMF, 2001). Bu,
Sudan’ın İslami bankacılık ve finans alanındaki nispeten uzun süreli deneyimlerine rağmen, İslami
Finansal Gelişim Göstergesinde (IFDI)67 on birinci sırada yer aldığı son istatistiklerle uyumludur.
67 ICD Thomson Reuters İslami Finansal Gelişim Göstergesi (IFDI), birleşik ve ağırlıklı sayısal bir ölçü kullanarak dünya
genelinde İslami finans sektörünün genel sağlık ve gelişimini göstermektedir. 2016 için IFDI, şu beş gösterge bakımından