İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
61
İslami Sermaye Piyasası
Endonezya’nın sukuk piyasasının, bireysel yatırımcılara ve altyapı geliştirmek amacıyla ihraç edilen
devlet sukukuna dair en iyi uygulamalara sahip olduğu kabul edilmektedir. Endonezya Maliye
Bakanlığı tarafından ihraç edilen bireysel sukuk (IIFM 2014 raporu: 4), özellikle Endonezya’da
sukuk piyasası için istikrarlı bir yatırımcı tabanı oluşturacak şekilde bireysel yatırımcıları sektöre
girmeye davet etmiştir.
Bir süre önce Endonezya hükümeti, altyapı projeleri finansmanı, eğitim ve tarım için Sukri adlı
yeni bir bireysel sukuku uygulamaya koymaya yönelik bir inovasyon gerçekleştirmiştir. Bu bireysel
sukuk, insanların bir hesap açarak doğrudan yatırımda bulunabilmesi amacıyla sukukla ilgili yeni
bir mevduat planı oluşturmasına izin verilen Bank Pembiayaan Rakyat Syariah (BPRS) ve Baitul
Mal wa Tamwil (BMT) gibi yerel mikrofinans kuruluşları da dâhil olmak üzere İslami bankalar
aracılığıyla pazarlanmaktadır (ADB, 2012: 10).
Ayrıca, Endonezya’nın sukuk sektöründeki başka bir en iyi uygulama da proje finansmanına
dayalı devlet sukukudur (Proje Bazlı Sukuk-PBS). Bu devlet sukuku türü, hükümet tarafından
gerçekleştirilen belirli bir altyapı projesi için ihraç edilmektedir. PBS’de devlet bütçesinde
onaylanmış olan altyapı projesi, sukuk ihracı için dayanak varlık olarak kullanılmaktadır. Proje
genellikle başlangıçta hükümet tarafından vergi kaynakları ve benzeri kullanılarak fonlanırken elde
edilen gelirler, döner sermayenin yerine koyulmasında kullanılır; ancak sukuk ihraç edildiğinde
gelirler fonların yerine koyulmasında kullanılacaktır.
Ancak, Endonezya’nın sukuk piyasası hâlâ, geleneksel tahvillere kıyasla küçük pazar payının,
sınırlı sayıda yatırımcı olmasının ve küresel yatırımcıların sektöre çekilememesinin getirdiği
zorlukları aşmalıdır. Ayrıca, kurumsal sektörlerce sukuk ihracı yapılmasına yönelik girişimlerin de
çeşitli teşviklerle artırılması gerekmektedir.
Tekâfül
Endonezya’daki tekâfül ürünleri, belirli Müslüman ihtiyaçlarına göre değil, hangi geleneksel
ürünlerin sunulduğuna göre geliştirilmektedir. Başka bir deyişle, tekâfül işletmesi, İslami
sözleşmeleri kullanarak geleneksel sigortacılık ürününü ‘İslamileştirmeye’ ve Şer’i kurallara ve
sözleşme şartlarına uymaya çalışmaktadır. İleride tekâfül ürünlerinin Müslümanların ve diğer
insanların ihtiyaçlarına göre yaratıcı bir şekilde tasarlanması beklenmektedir.
Ayrıca Endonezya’da birçok pazar yalnızca düşük gelirlilerle refahı yüksek kesimlere hitap
eder. Birçok tekâfül ürünü, orta-üst düzey kesime yöneliktir (aynısı geleneksel sigortacılık için
de geçerlidir). Genel olarak, Endonezya’da tekâfül ürünü, öz sermaye fonları, yatırım fonu ve
sukuk gibi İslami bir yatırım aracını kullanan birim bağlantılı bir yatırımdır. Bu ürünün, yatırım
bilgisi olan, yani orta-üst kesimden insanlara satılması uygundur. Ancak, Endonezya’daki nüfusun
çoğunu, konu hakkında bilgisi olmayan ve bu yüzden tekâfül ürünü almayan düşük-orta kesimden
Müslümanlar oluşturmaktadır. Refahı yüksek kesim ile tekâfül piyasasında yer almayan düşük-
orta kesim arasında bir fark söz konusudur (IFN Yuvarlak Masa Görüşmeleri, Kasım 2014).
Ayrıca, Endonezya’daki tekâfül sektörü, gerçekten ihtiyaç duyulan ve Endonezya toplumunun
özelliklerine uygun olan tekâfül ürünlerinin oluşturulması, Mikrotekâfülün geliştirilmesi ve
toplumun düşük-orta gelirli kesimlerinin pazara girmesine yönelik olarak dağıtım kanallarının,
hizmetlerinin ve satış yönetiminin oluşturulması gibi bazı güçlükleri ele almalıdır.