İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
60
• Mudârebe akdi44 : Bu sözleşmede tekâfül işletmesi, fonları yöneten işletmeci (mudârip)
olarak, tekâfül katılımcıları da fonların sahibi (Rab-bul Mal) olarak hareket ederler.
Katılımcılar, fonları yönetmesi amacıyla tekâfül işletmesini yetkilendirirler ve yatırımdan
kazanılan kâr, kararlaştırılan kâr paylaşım oranına (KPO) göre paylaşılır.
• Müşterek mudârabe akdi45: Bu sözleşme, mudârebe ile müşâreke sözleşmelerinin
bir birleşimi olup mudârip olarak görev yapan tekâfül işletmesi ayrıca yatırıma tekâfül
katılımcıları ile birlikte sermaye sağlar. Her iki sermaye de (fonlar) yatırıma aktarılır ve
kazanılan kâr, kararlaştırılan orana veya sermaye katkısına göre paylaşılır.
Sistem, hem Sigortalama Fazlası hem de Sigortalama Açığı durumunda tekâfül fonları sağlar.
• Sigortalama Fazlası: Teberru fonunda sigortalama fazlası varsa, tekâfül katılımcıları ile
tekâfül işletmesi arasında taahhüt (Vaad) imzalanması kaydıyla aşağıdakilerden bazıları
seçilebilir46:
ππ Sigortalama fazlası, teberru fonu hesabında yedek akçe olarak tutulur.
ππ Fazlaların bir kısmı yedek akçe olarak tutulurken bazıları aktüeryal veya risk yönetim
şartına uygun olarak tekâfül katılımcılarına dağıtılır.
ππ Fazlaların bir kısmı yedek akçe olarak tutulur, ancak bir kısmı ise tekâfül katılımcıları ve
tekâfül işletmesi arasında dağıtılır.
• Sigortalama Açığı: Teberru fonunda sigortalama açığı varsa, tekâfül işletmesinin kredi
(karz) kullanarak açığı kapatması gerekir. Kredi, teberru fonu kullanılarak tekâfül işletmesine
ödenir47.
En İyi Uygulamalar ve Güçlükler
İslami Bankacılık
Endonezya’da İslami bankacılık uygulamalarından biri, Bank Perkreditan Rakyat Syariah (BPRS)
olarak bilinen İslami kırsal bankalar aracılığıyla toplumun küçük ve orta kesimlerine ulaşmaya
çalışan İslami mikrofinansmanla finansal tabana yayılmadır. BPRS kurumlarının sayısı 2011’de 155
iken 2015’te 163’e çıkmıştır. Toplam varlıkları 2011’de 3,52 trilyon IDR’den 2015’te 7,74 trilyon
IDR’ye yükselmiştir (OJK İslami Bankacılık İstatistikleri, Aralık 2016). BPRS, murabaha, müşâreke,
mudârebe, selem, istisna gibi Şer’i uyumlu olarak onaylanmış çeşitli ilkelere göre müşterilere
yönelik çeşitli finansman ürünleri sunmaktadır.
Endonezya’nın İslami bankacılık sektörünün başka bir özelliği de daha fazla bireysel odaklı
olmasıdır. 2015’te İslami bankaların bireysel tüketici finansmanı yaklaşık yüzde 38,2 düzeyindeyken
geleneksel bankalarda bu oran yüzde 27,25’tir. Bu, İslami bankacılığın Endonezya toplumunun
alt kesimlerine ulaştığını göstermektedir.
Ancak, Endonezya’nın İslami bankacılık sektörü hâlâ, geleneksel bankacılık sektörüne kıyasla
nispeten küçük pazar payına sahipliği; müşterileri çekmek ve İslami bankacılık kullanıcılarının çeşitli
ihtiyaçlarını karşılamak adına ürünlerin farklı sözleşmelerle çeşitlendirilmemesinin beraberinde
gelen güçlüklerin üstesinden gelmelidir.
44 Mudârebe akdi uygulaması, DSN-MUI’nın 21/DSN-MUI/X/2001 sayılı fetvasına dayanmaktadır.
45 Müşterek mudârebe DSN’nin 51/DSN-MUI/III/2006 sayılı fetvasına dayanmaktadır.
46 Bu, DSN’nın Sigortalama Fazlasına dair 53/DSN-MUI/III/2006 sayılı fetvasına dayanmaktadır.
47 Bu, DSN’nın Sigortalama Açığına dair 53/DSN-MUI/III/2006 sayılı fetvasına dayanmaktadır.