İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
66
Ülkenin, SBP bünyesinde etkin bir İslami Bankacılık Departmanı, Pakistan Menkul Kıymetler ve
Borsalar Komisyonu (SECP) ve ülkedeki İFK’lara ilişkin en yüksek makam olarak SBP bünyesinde
hizmet veren bir Şer’i Danışma Kurulu vardır. (a) İslami bir ticari banka, (b) geleneksel bir
bankanın İslami bir bağlı şirketi veya (c) geleneksel bir bankanın finansal olarak ayrı İslami
şubeleri (İslami pencereler) olarak faaliyet gösteren finansal kuruluşlara uygulanan ve Bahreyn ile
Malezya modelinin bir birleşimi olan hukuki bir çerçeve mevcuttur. İslami pencereler işleten on
yedi geleneksel bankadan ikisi (Faysal Bank ve Summit Bank), tam teşekküllü İslami bankalara
dönüşme planlarını açıklamıştır. İslami şubelere sahip diğer geleneksel bankalar arasında Habib
Bank, Bank of Khyber, Bank Al Habib, National Bank of Pakistan, United Bank Limited, Askari
Bank, Standard Chartered, BOP, Sindh Bank, Habib Metro ve benzeri de yer almaktadır. Ayrıca
Pakistan’da faaliyet gösteren beş tekâfül şirketi de mevcuttur (2015) ancak henüz hiçbir yerli İFK
retekâfül ürünü sunmamaktadır. Pakistan’da muhasebe, denetim ve Şer’i uyuma ilişkin Bahreyn
merkezli uluslararası AAOIFI standartları, SBP ve İFK’lar tarafından yaygın bir şekilde kabul görmüş
olsa da bunlar hâlâ ilk uygulama aşamasındadır.
Pakistan’da faaliyet gösteren yaklaşık 2.075 İslami banka şubesi bulunmaktadır50 ve Aralık 2016
itibarıyla toplam 1.853 milyar PKR (yaklaşık 17,7 milyar USD) olan İslami bankacılık varlıklarının
tüm sektördeki pazar payı yüzde 11,7’dir. İslami bankaların toplam mevduatları 1.573 milyar PKR
(sektörün yüzde 13,3’ü) düzeyindedir. Pakistan’da İslami bankacılık varlıklarının tüm bankacılık
sektörü içindeki payı Aralık 2015’te yüzde 12,8 iken Aralık 2016’da yüzde 13,3’e yükselmiştir.
Bu oranının 2020’de yüzde 20’ye ulaşması hedeflenmektedir. Aslında 2010-2015 arasında İslami
bankacılık sektörü hem varlıklar hem de mevduatlar bakımından yüzde 30’un üzerinde CAGR
yakalamıştır 51.
Pakistan’da İslami bankalar tarafından kullanılan İslami finansal araçların yaygınlığına bakıldığında,
azalan müşâreke en yaygın finansman biçimiyken onu murabaha ve müşâreke izlemektedir. 2016
takvim yılında finansman varlıkları bakımından murabahaya dayalı borçların hacmi azalırken
müşârekeye dayalı borçların hacmi artmıştır.
Tablo 29. Pakistan’da İslami Bankaların Finansman için Kullandığı Araçların Payı
Araç Ara-16 Ara-15 Değişim
Azalan Müşâreke 34,7 31,7 +3,0
Murabaha 15,8 24,5 -8,7
Müşâreke 15,6 14,0 +1,6
İcâre 6,8 6,6 +0,2
Selem 4,4 5,5 -1,1
İstisna 8,6 8,4 +0,2
Diğer 14,3 9,3 +5,0
Toplam 100 100
Kaynak: SBP İslami Bankacılık Bülteni, Aralık 2016
Pakistan’da İslami bankacılık sektörünün karşı karşıya olduğu önemli güçlüklerden biri, İslami
bankacılığın yaygın bir şekilde geleneksel bankalardan daha az kârlı (mevduat sahipleri için)
olarak algılanmasıdır. Bunun sebebi kısmen, İslami bankaların kullanabildiği Şer’i uyumlu yatırım
seçeneklerinin kısıtlılığıdır. İslami bankacılık kurumlarının likit varlıkları Aralık 2015’te 566 milyar
50 Aralık 2016 itibarıyla, SBP İslami Bankacılık Bülteni
51 Pakistan İslami Finans Ülke Raporu 2016