İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
65
3.3. VAKA ÇALIŞMASI: PAKİSTAN
3.3.1 ÖZET
İkinci en büyük Müslüman nüfusa ve son zamanlarda İslami finans sektöründe ürün farkındalığının
ve çeşitliliğinin geliştirilmesinde merkez bankası, sektör ve akademide önemli çalışmaların
gerçekleştirildiği büyüyen bir İslami bankacılık sektörüne sahip bir ülke olarak Pakistan, İslami
finans için ilginç bir vaka çalışması sunmaktadır. Son zamanlarda kaydedilen gelişmeler arasında;
Pakistan’ın 2014’te uluslararası sukuk piyasasına girmesi, merkez bankasının Lahor, Karaçi ve
Peşaver’de 2015 sonunda üç adet İslami Finans Mükemmeliyet Merkezi açması, Tekâfül Penceresi
İşlemlerine ilişkin çerçevenin 2015’te kabul edilmesi ve İslami bankacılık segmentinin tüm
bankacılık sektörü içindeki payının Aralık 2016’da yüzde 13,3’e ulaşması yer almaktadır. Ancak,
ülkenin İslami bankacılık, sermaye piyasaları ve tekâfül sektörü de İslami finans işlemleri ve
ürünlerine dair farkındalığın artırılmasında, eğitimli insan kaynaklarının geliştirilmesinde, İFK’ların
yatırım ve likidite yönetimi için daha çeşitli ve Şer’i uyumlu devlet ürünleri ve özel ürünlerin
sunulmasında, retekâfül ürünlerinin geliştirilmesinde önemli güçlüklerle karşılaşmaktadır.
3.3.2 GİRİŞ
Pakistan İslam Cumhuriyeti, Güney Asya’da yer alan, batıda İran ve Afganistan’la, kuzeyde ihtilaflı
Kaşmir bölgesi ve Çin’le, doğuda Hindistan’la komşu olan ve güneyde Arap Denizine kıyısı olan
Müslüman çoğunluklu bir ülkedir. Ağustos 1947’de komşusu Hindistan ile birlikte bağımsızlığını
kazanmıştır.
Pakistan, GSYH’si 283,66 milyar ABD doları (2016’da GSYH bakımından 40. en büyük ekonomi)
olan önemli bir gelişen ekonomidir ve yüzde 95-98’i Müslüman olan 193,2 milyon nüfusa sahiptir
(2016) 48.
3.3.3 PAKİSTAN’DA İSLAMİ BANKACILIK
Pakistan’da İslami bankacılığın yeniden başlatılmasına yönelik bir girişim 2000’in başlarında,
finansal sistemi kademeli, piyasa odaklı ve esnek bir yaklaşımla önemli aksaklıklar yaşanmadan
faizsiz bir ekonomiye dönüştürmeye yönelik uzun vadeli bir plan olarak gerçekleştirilmiştir.
Pakistan hükümeti, İslami bankacılığı paralel ve uyumlu bir sistem olarak tanıtmaya karar vermiştir.
Pakistan’da İslami bankacılık, 2002 yılında yeniden hayata geçirilmiş ve ilk lisanslı İslami banka
olarak Meezan kurulmuştur. Daha önce 1995’te ülkenin ilk tamamen Şer’i uyumlu arlık yönetimi
ve yatırım danışmanlığı firması olarak kurulmuş olan Al Meezan Investment Management Ltd.
2002’de ilk İslami bankayı işletmek üzere Pakistan Devlet Bankasından (SBP) lisans almıştır.
Böylece, ülkenin ilk ve hâlâ en büyük tam teşekküllü İslami bankası olan Meezan Bank Ltd.
kurulmuştur.
İslami Bankacılık Politikası 2001’de uygulamaya koyulmuş olsa da Mudârebe Şirketleri ve
Mudârebe Kuralları Pakistan’da 1981’den beri mevcuttur. Bugün Pakistan’da faaliyet gösteren
toplam yirmi iki İslami banka vardır. Bunlar (a) dört tam teşekküllü İslami banka (Meezan, Dubai
Islamic Bank Pakistan, Bank Islami ve Bank AlBaraka), (b) bir bağlı şirket (2015’te kurulmuş olan
MCB İslam bankası) ve (c) on yedi İslami bankacılık penceresinden oluşmaktadır. Aralık 2016
itibarıyla İslami Bankacılığın pazar payı, aktifler bakımından yüzde 11,7, mevduatlar bakımından
yüzde 13,3 düzeyindedir49.
48 Dünya Bankası Pakistan verileri, yıl 2016. Bkz.
49 SBP İslami Bankacılık Bülteni’, Aralık 2016