İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
57
MUI/IX/2002 sayılı fetvayı yayımlamıştır. Ancak, Endonezya’da en yaygın olarak kullanılan sukuk
yapıları icâre ve mudârebedir.
Endonezya’da kurumsal sukuk ağırlıklı olarak icâre ve mudârebe ilkelerine uygun bir şekilde
yapılandırılmaktadır. 2015 sonunda bir icâre sözleşmesine dayalı kurumsal sukuk, itfası gelmemiş
toplam kurumsal sukukun yüzde 65,9’unu oluşturmaktadır.
Tablo 26: Endonezya’da Kurumsal Sukuk Araçları
Sukuk Yapısı İtfası Gelmemiş Miktar (milyar IDR)
İcâre Sukuk 4.974
Mudârebe Sukuk 1.079
İkinci Derece Mudârebe Sukuk 1.500
Kaynak: Endonezya Borsası 2016
Benzer şekilde Endonezya’da devlet Sukuku çoğunlukla icâre sözleşmeleri kullanılarak
yapılandırılmaktadır. Devlet sukukunda en az üç tür icâre kullanılmaktadır: icâre satış ve geri
kiralama39 , icâre el-hadamat40 ve icâre kiralanacak varlık41. Dayanak varlık zorunluluğu gibi bazı
nedenlerle sukuk yapısında icâre kullanma tercihi nispeten çeşitlidir ve gerçek varlık, proje bazlı
varlık veya hizmetler şeklinde gerçekleşebilmektedir. Ayrıca, icâre veya mudârebe sözleşmesi
kullanılarak yapılandırılan sukuk, ikincil piyasada alınıp satılabilmekte ve dolayısıyla yatırımcılar
tarafından tercih edilmektedir.
Tablo 27: Endonezya Devlet Sukukunun Yapısı (SBSN/Surat Berharga Syariah Nasional)
İcâre Satış ve Geri
Kiralama
İcâre el-Hadamat Kiralanacak İcâre
Varlığı
AAOIFI Şeriat Standartları
17’deki sınıflandırma
Kiralanan varlıkların
tapusu (3/1)
Gelecekteki hizmetlerin
sahiplik belgesi (3/2/4)
Kiralanacak varlıkların
tapusu (3/1)
Dayanak Varlık Devlete Ait Varlıklar Hac Hizmetleri Altyapı Projeleri
Kupon Sabit oran Sabit oran Sabit oran
Alınıp satılabilirlik Alınıp satılabilir Alınıp satılamaz Alınıp satılabilir
Devlet Sukuku Dizisi IFR, SNI, SR, SPN-S SDHI PBS, SR
Kaynak: Endonezya Borsası 2016
Endonezya’nın sukuk piyasasına devlet sukuku hâkimdir. Kurumsal sektör, muhtemelen sukuk
ihraç sürecinin karmaşıklığı ve risk tercihleri nedeniyle sukuk ihracıyla fazla ilgilenmemektedir. Bu
olguya muhtemelen katkıda buluna iki ana faktör vardır: Endonezya sermaye piyasasında ikincil
piyasa o kadar gelişmiş olmadığından likidite kısıtlaması ve sukuku vade sonuna kadar elinde
tutmayı tercih eden yatırımcı davranışı (özellikle tekâfül şirketleri, emeklilik fonları ve diğerleri gibi
uzun vadeli yatırımcılar).
39 İcâre satış ve geri kiralama, bir varlığı satın alan kişinin varlığı satıcıya geri kiraladığı sözleşme olarak tanımlanmaktadır.
Dayanak varlık genellikle bir arazi veya binadır. Bu sukuk türü, AAOIFI Şeriat Standartları Numara 17 (3/1)’de belirtildiği
gibi kiralanan varlığın tapusu olarak sınıflandırılmaktadır.
40 İcâre el-hadamat sukukta hizmetlerin dayanak varlık olarak kullanıldığı bir sözleşmedir. Bu durumda dayanak varlık
Hac hizmetleridir. Bu açıdan sukuk, AAOIFI Şeriat Standartları Numara 17 (3/2/4)’te belirtildiği gibi gelecekte alınacak
hizmetlerin sahiplik belgesi olarak sınıflandırılmaktadır.
41 İcare Kiralanacak Varlık (ijarah Milkiyyah al-Maujudat Al-Mau’ud Bisti’jariha), AAOIFI Şeriat Standartları Numara 17 (3/1)’de
belirtildiği gibi icâre nesnesinin belirtildiği ve sözleşme imzalandığında nesnelerden bazılarının halihazırda mevcut olduğu,
ancak toplam icâre nesnesinin tesliminin kararlaştırıldığı gibi gelecekte yapılacağı bir sözleşme olarak tanımlanmaktadır.