İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
52
Şeriat Konseyi - Endonezya Ulema Konseyi), devlet sukukunu düzenleyen Maliye Bakanlığı, Şer’i
kooperatif işletmelerini denetleyen Kooperatif ve Küçük ve Orta Boy İşletmeler Bakanlığı, Badan
Arbitrase Syariah Nasional (İslami Finansta Tahkim ve Anlaşmazlıkların Çözümü) ve Şer’i uyumlu
muhasebe standardı için Ikatan Akuntan Indonesia (Endonezya Muhasebeciler Birliği).
Endonezya, İslami bankacılık, sigortacılık ve sukuk segmentlerini düzenleyen özel yasalara sahip
ülkeler arasında yer almaktadır. İslami bankacılık uygulamalarını düzenleyen ilk yasa, 1992
tarihli Bankacılık Kanunu’dur. Bu Kanun, Endonezya’da Bank Muamalat Indonesia adlı ilk İslami
bankanın açılmasını sağlamıştır. O zamandan beri Şer’i perspektife sahip finans uygulamalarını
içeren ve sektörün gelişimini yönlendiren çeşitli kanunlar çıkarılmıştır. İslami bankacılık ve finansal
uygulamalarla ilgili çıkarılan Endonezya kanunları aşağıdaki gibidir:
• 1992 tarihli ve 7 sayılı Bankacılık Kanunu (1998 tarihli ve 10 sayılı Kanunla değişik).
• 1999 tarihli ve 23 sayılı Merkez Bankası Kanunu (2004 tarihli ve 3 sayılı Kanunla değişik).
• 2004 tarihli ve 24 sayılı Mevduat Sigortası Kanunu.
• 2008 tarihli ve 21 sayılı İslami Bankacılık Kanunu.
• 2008 tarihli ve 19 sayılı İslami Devlet Tahvilleri (Sukuk) Kanunu.
• 2009 tarihli ve 25 sayılı Hükümet Kanunu (Şer’i işlemler için gelir vergisi).
• 2009 tarihli ve 42 sayılı Hükümette Vergi Tarafsızlığı Kanunu.
Uluslararası olarak Endonezya, hâlihazırda İKB, IFSB, IIFM ve IILM’nin bir üyesidir ve bir yandan İİT
Fıkıh Akademisi (Cidde merkezli) tarafından yayımlanan çeşitli fetvalara uyarken diğer yandan da
IFSB ve AAOIFI düzenlemelerini benimsemiştir.
3.2.2. GİRİŞ
Endonezya’da İslami finans sektörünün ilk gelişim aşaması çok umut vericidir. 1992’de ilk İslami
banka olan Bank Muamalat Indonesia’nın kuruluşundan beri gelişmekte olan İslami bankacılık
sektöründe şu anda otuz dört İslami banka (tam teşekküllü ve pencereleri olan), elli üç tekâfül
işletmesi ve beş binin üzerinde İslami mikrofinans kuruluşu (ülkede Bank Perkreditan Rakyat
Syariah olarak anılmaktadır) bulunmaktadır (OJK, İslami Banka Aylık İstatistikleri, Ocak 2017).
Halkın sektöre yönelik artan ilgisi ve sektörün ulusal ekonomiye yaptığı önemli katkılar nedeniyle
Endonezya Hükümeti, sektörü daha fazla geliştirip yükseltmenin yollarını aramaktadır.
Ancak, İslami finans sektörünün ulusal finansal sisteme ve genel olarak ulusal ekonomik
büyümeye katkısı, mevcut geleneksel finans piyasasına kıyasla henüz önemli bir düzeyde değildir.
Örneğin İslami bankacılık sektörü, 2015’te ülkenin bankacılık varlıklarının yalnızca yüzde 5’ine
sahipti. Başka bir ASEAN ülkesi olan Brunei’de ülkenin bankacılık varlıklarının yaklaşık yüzde
49’u Şer’i uyumluyken, Malezya’da bu oran yüzde 20’nin üzerine çıkmıştır. Endonezya’da
büyüme her yıl daha güçlü bir şekilde gerçekleşirken İslami finans sektörünün ulusal ekonomi
üzerindeki etkisi, geleneksel finans sektörünün katkısına kıyasla hâlâ nispeten küçüktür. Benzer
şekilde Endonezya’nın küresel İslami finansa olan katkısı da oldukça düşük düzeydedir. Ülke,
küresel İslami bankacılık varlıklarının yüzde 1,6’sına sahiptir (Haziran 2016, IFSB 2017 raporu).
2015’te Endonezya, küresel İslami finans varlıklarının yalnızca yüzde 1,39’una sahipti (Malezya
için bu oran yüzde 9,56’ydı) (IFSB, IFSI Finansal İstikrar 2015). Bu oran, Haziran 2016’da 1,6’ya
yükselmiştir (IFSB Mayıs 2017).