İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
54
Ofis Sayısı 364 401 420 439 446 453
Çalışan Sayısı 3.773 4.359 4.826 4.704 4.704 4.478
Kaynak: OJK Endonezya İslami Bankacılık Sektörü İstatistikleri (Aralık 2016)
Endonezya’da İslami bankacılık sektörünün büyümesi çok etkileyici olsa da toplam bankacılık
sektörü içindeki payı 2016’da ancak yüzde 5,12’ye ulaşmıştır. Bu, Malezya ve Suudi Arabistan
gibi diğer İİT üyesi ülkeler ile kıyaslandığında hâlâ çok düşük olarak görülmektedir. Ancak,
fonlama ve finansmana olan yüksek talep ve sektörün büyümesi göz önünde bulundurulduğunda
Endonezya’daki İslami bankacılık sektörü, gerçekleştirilebilecek yüksek potansiyeli ile hâlâ çok
büyük bir pazar olarak değerlendirilmektedir (Ernst and Young Dünya İslami Bankacılık Rekâbet
Gücü Raporu 2016).
Yaygın Olarak Kullanılan Finansal Araçlar
Genelde Endonezya’nın İslami banka finansman portföyünde kâr ortaklığı anlayışı
görülmemektedir. İslami bankacılık araçlarında (mudârebe ve müşârekeye dayalı) öz kaynak
finansmanına murabaha, istisna, icâre ve selem sözleşmelerine dayalı borç finansmanı ürünleri
egemendir. Endonezya’daki İslami bankacılık sektörünün tüm finansmanına, yaklaşık 112 IDR
trilyon ile murabahaya dayalı finansman hâkimdir. Bu değer, Aralık 2016 itibarıyla diğer finansman
türlerine kıyasla çok daha büyüktür.
Tablo 23: Şeri Sözleşmesinin Türüne Göre Finansman (milyar IDR)
Finansman
Sözleşmelerinin Türü
2011 2012 2013 2014 2015 2016
Mudârebe 10.229 12.023 13.625 14.354 14.820 15.292
Müşâreke 18.960 27.667 39.874 49.336 60.713 78.421
Murabaha 56.365 88.004 110.565 17.371 122.111 139.536
Karz 12.937 12.090 8.995 5.965 3.951 4.731
İstisna 326 376 582 633 770 878
İcâre 3.839 7.345 10.481 11.620 10.631 9.150
Kaynak: OJK Endonezya İslami Bankacılık Sektörü İstatistikleri (Aralık 2016)
Belki de bu nedenle İslami bankacılık hizmetlerinde hâkim finansman, tüketici finansmanıdır.
2016’da Endonezya’nın İslami bankalarındaki tüketici finansmanı (yüzde 41), geleneksel
bankalarınkinden (yaklaşık yüzde 28) daha yüksektir. Bu finansman ürünlerinin çoğunda
murabaha sözleşmesi kullanılmaktadır. Diğer yandan, Endonezya’da İslami bankalarda (yüzde
40) işletme sermayesi finansmanı geleneksel bankalardakinden (yüzde 47) daha düşüktür. Bu
muhtemelen İslami bankacılıkta yüksek risk nedeniyle mudârebe ve müşâreke kullanımının tercih
edilmemesinden kaynaklanmaktadır. 2015’te İslami bankacılık sektöründe (yüzde 19) yatırım
finansmanı da geleneksel bankacılık sektöründekinden (yüzde 25) daha düşüktür (OJK İslami
Bankacılık İstatistikleri, Ocak 2017).
Genelde Endonezya’daki İslami bankacılık sektöründe kullanılan araçlar ve sunulan ürünlerin,
geleneksel bankacılık araçları ve ürünlerine kıyasla çok daha sınırlı veya çok daha az çeşitli
olduğu gözlemlenmektedir. İslami bankalar, sundukları sınırlı ürün ve özelliklerle müşterilerinin
ve genel olarak sektörün ihtiyaçlarını karşılama konusunda nispeten kısıtlı imkânlara sahiptir.
Bu, İslami bankaların gelişme imkânının çok kısıtlı olduğuna işaret etmektedir ve dolayısıyla
kârlılıkları, geleneksel bankaların kârlılığına kıyasla düşük seviyede kalmaktadır. Malezya ve Orta