İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
51
3.2. VAKA ÇALIŞMASI: ENDONEZYA
3.2.1 ÖZET
Dünyanın en kalabalık Müslüman ülkesi olan Endonezya’da İslami finans sektörünün ortaya çıkışı
biraz geç gerçekleşmiştir. Endonezya ancak 1990’larda Bank Muamalat Indonesia adlı ilk İslami
bankayı açmıştır. Talep büyük oranda, finansal uygulamalardan faizi çıkarmak isteyen halktan
gelmiştir. Endonezya’daki İslami finans sektörü, İslami bankacılık, İslami sigortacılık (tekâfül) ve
İslami sermaye piyasası segmentlerinden oluşmaktadır. Sahip olduğu pazar payı nispeten küçük
olmasına rağmen İslami finans sektörü etkileyici bir şekilde büyümüştür. Potansiyeli ve halkın
artan talebini dikkate alan Endonezyalı yetkililer, sektörün hacmini stratejik olarak artırmaya ve
sektörü ülkenin finansal sisteminde daha yüksek bir düzeye çıkarmaya çalışmaktadır. Genel olarak
Endonezya’da İslami finans sektörünün gelişiminin çok parlak olduğu gözlemlenmektedir. Birçok
oyuncu İslami finans sektöründe Endonezya’nın potansiyelini görmüş ve Endonezya da ülkenin
yetkili kurumunun yaptığı politika reformları doğrultusunda yabancı yatırımları yerel İslami finans
sektörüne çekmeyi başarmıştır. Ancak, sektörü daha da geliştirmek ve daha yüksek bir seviyeye
taşımak için sektörün ihtiyaç ve taleplerini karşılayacak yenilikler ve finansal mühendislik, hukuki
ve düzenleyici çerçeve bakımından daha fazla gelişim ve güçlenme ve pazar eğitimi ve bilinçliliği
kaçınılmaz olarak görünmektedir.
Endonezya, Çin, Hindistan ve ABD’nin ardından dünyadaki en büyük nüfuslu dördüncü ülkedir.
210 milyon Müslüman (toplam nüfusun yaklaşık yüzde 87,18’i) ile dünyanın en büyük Müslüman
nüfusuna ev sahipliği yapmaktadır.
Dünyanın en kalabalık Müslüman ülkesi olarak İFK’ların ortaya çıkışı diğer Müslüman çoğunluklu
ülkelere kıyasla biraz geç gerçekleşmiştir. Endonezya’da İslami finans, ilk İslami ticari banka olan
Bank Muamalat Indonesia’nın kurulmasıyla resmi olarak 1992’de ortaya çıkmıştır.
Endonezya’da İslami finans sektörünün gelişimi çok parlak ve güçlü bir potansiyele sahiptir.
Müslüman nüfusun (toplam nüfusun yüzde 85’i) fazla olması, yatırımcıların Endonezya’daki
finansal hizmetlere yatırım yapmasının gerekçelerinden biri olarak görülmektedir. Ayrıca
Endonezya, uluslararası düzeyde İslami finans sektöründe potansiyel olarak büyük bir pazara
sahip ilk on ülkeden biri olarak kabul edilmektedir. Endonezya, BAE, Suudi Arabistan, Malezya
ve Bahreyn ile birlikte İslami finans sektörünün geliştirilmesinde diğer ülkelere ‘ders verebilecek’
bir konumda görülmektedir. Ayrıca Endonezya, Katar, BAE, Suudi Arabistan, Malezya ve Türkiye
ile birlikte İslami finans sektörünün geleceği için itici faktör olarak kabul edilen ülkelerdir (ICD
2014). Buna ek olarak Endonezya, İslami Finans Ülke Endeksi 2016’da 48 ülke arasında 6. sırada
yer almaktadır (GIFR, 2016).
Endonezya’da İslami finans sektörü İslami bankacılıktan (2008 tarihli İslami Bankacılık Kanunu ile
düzenlenmektedir), tekâfülden (2014 tarihli Sigortacılık Kanunu ile düzenlenmektedir) ve İslami
sermaye piyasasından (2008 tarihli Ulusal Şer’i Menkul Kıymetler Kanunu ile düzenlenmektedir)
oluşmaktadır.
Endonezya’da İslami finans sektöründeki merkezi kurumlar, finansal kuruluşların denetlenmesi ve
düzenlenmesi görevlerini yürüten Otoritas Jasa Keuangan (OJK - Endonezya Finansal Hizmetler
Kurumu) ve finansal istikrarın makroekonomik yanlarına dair hizmet veren Bank Indonesia’dır.
Ayrıca, Endonezya’nın İslami finans sektöründe düzenleyici olarak görev yapan çeşitli paydaşlar
bulunmaktadır: Mevduat sigorta sistemi için Lembaga Penjamin Simpanan (Mevduat Sigorta
Kurumu), Fetva ve Şer’i kararlar için Dewan Syariah Nasional – Majelis Ulama Indonesia (Ulusal