İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
48
kapsayan bölgesel bir İslami bankanın kurulmasıyla başlayan, İslami bankacılık sisteminin
hayata geçirilmesiyle açıklanabilir. Ancak, ülkenin kuzeybatı kesiminde ağırlık olarak
ekonomik durgunluğun (iş kayıpları, düşen kullanılabilir gelir ve enflasyon) etkisiyle finansal
dışlama artarak 2014’teki yüzde 56 değerinden 2016’da yüzde 70’e çıkmıştır.
• KOBİ’lere Yönelik Destek: Nijerya’da KOBİ’lerin iş modeli, yüksek teminat şartı nedeniyle
normal geleneksel bankalardan finansman almalarını zorlaştırmaktadır ve bu yüzden
KOBİ’ler finansman bulmak için, GSYH’ye olan katkısına rağmen performansı çok iyi
olmayan mikrofinans bankalarına bel bağlamaktadır. Port Harcourt Ticaret Odasına33 göre,
KOBİ’ler Nijerya’daki tüm işletmelerin yüzde 80’ini ve toplam işgücünün yüzde 75’ini
(yaklaşık 31 milyona denk gelmektedir) oluşturmaktadır ve 2014’te GSYH’nin yüzde
46,5’ine katkıda bulunmuşlardır. Bu etkileyici istatistiklere rağmen Ticaret Odası, kalkınma
kredilerinin yalnızca yüzde 5’inin KOBİ’lere verildiğini ve KOBİ’lere verilen kredilerin
ticari bankaların toplam kredisine oranının yalnızca yüzde 0,13 olduğunu bildirmiştir. Bu
senaryo, Nijerya’daki İslami bankalar açısından çok büyük bir fırsat sunmaktadır; çünkü
varlığa dayalı finansmanları ile risk paylaşım modelleri KOBİ’ler için uygundur.
• Bütçe Açığı/Kamu Altyapı Finansmanı: Hükümetin onaylanmış olan 2017 bütçesine
göre bütçe açığının 2.321 milyar naira34 (yaklaşık 64,47 milyar dolar) olduğu tahmin
edilmektedir. Bu açık, yabancı ve yerli kredilerle finanse edilecektir. Bu, Nijerya’daki İslami
finans sektörü için önemli bir fırsattır ve bu yüzden hükümetin 2017’de bir devlet sukuku
ihraç etme kararı yerindedir.
• İstihdam Yaratılması: İstihdam oluşturma, Nijerya’da İslami finansın güçlü olduğu
alanlardan biridir. Ulusal İstatistik Bürosuna göre Nijerya’nın işsizlik oranı 2016’nın
dördüncü çeyreğinde yüzde 14,2’ye yükselmiştir. Bu oran biraz yüksektir ve büyüyen İslami
finans sektörü, ülkede istihdam yaratarak bu oranı düşürme potansiyeline sahiptir.
• İslami Finansal Mühendislik: Finansal mühendislik, karmaşık matematiksel modeller
uygulayarak finansal ürün geliştirme konusunda yenilikçi bir tutum sergilemektedir. Modern
çağda, opsiyon, forward, futures ve swap gibi türev ürünler finansal mühendislik ürünleridir.
Al-Suwilem’e (1996) göre bu türev ürünler, esas olarak sıfır toplamlı oyunla sonuçlanan
taahhütlere dayandıklarından Şer’i uyumlu değildir. Finansal mühendislik ürün çeşitliliğini
teşvik ettiğinden İslami finans, bundan büyük ölçüde faydalanacaktır. Iqbal’e (1999) göre,
İslami finans alanında finansal mühendisliği uygulamak için iki farklı yaklaşım kullanılabilir.
İlk yaklaşım, geleneksel bir sistemde mevcut bir finansal aracı ele alıp her bir bileşenin temel
İslami araçlar kümesinden en yakın olanı bularak değerlendirmesini yapmaktır. Tersine
mühendislikle eşanlamlı olan ikinci yaklaşım, finansal mühendislik ilkelerini uygulayarak
ve İslami araçları kullanarak yeni araçlar tasarlamak ve icat etmektir. Ayrıca, sonuç olarak
her biri kendine özgü risk-getiri profiline sahip yeni bir dizi araç elde edileceğini ve bu
yaklaşımın, her bir temel yapı taşının risk-getiri karakteristiğinin yanı sıra İslami ekonomik
ve finansal sistemin daha iyi bir şekilde anlaşılmasını gerektirdiğini ve dolayısıyla bunun
kapsamlı araştırmalar ve kararlılık gerektiren uzun vadeli bir çözüm olduğunu belirtmiştir.
İslami finansın finansal mühendislikten etkili bir şekilde faydalanması amacıyla İslami finans
uzmanları, tasarlanan ürünlerin yapısını iyi anlamalıdır. Bu, ancak kapsamlı eğitimlerin
düzenlenmesiyle mümkündür. Nijerya’da Nijerya Eğitim ve Seminerleri35, Doha merkezli
HRODC Lisansüstü Eğitim Enstitüsü ile birlikte İslami bankacılar ve finans uzmanları için
33 2014 Milletlerarası Ticaret Odası Yarışması: Port Harcourt Ticaret Odasının KOBİ’lere Yönelik Kredi Destek Planı. Erişim
adresi:
34 Onaylanmış 2017 bütçesi: Erişim adresi:
35 Verilen eğitimin ayrıntıları için erişim adresi:
Islamic-and-Banking-Finance---Postgraduate-Diploma--Doha-