İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
31
Şekil 5: 2001-2016 Arasında Sözleşmelerine Göre Kurumsal Sukuk ve Devlet Sukuku İhraçları
İcâre %17
Müşâreke
%6
Murabaha %8
Mudârebe
%11
Vekâlet
%23
Karma
%3
Değiştirilebilir
%7
Kaynak: IIFM 2017
Sukuk Piyasalarında Karşılaşılan Güçlükler
Sukuk piyasaları tarihsel olarak hızla gelişiyor olsa da son yıllarda yavaşlamıştır ve bu trend son iki
yıldır aynı şekilde devam etmektedir. Sukuk piyasalarının hem birincil hem de ikincil piyasalarda
karşı karşıya olduğu güçlükler hakkında araştırmalar yapılmıştır. Bu güçlük ve sorunların özeti
aşağıda verilmektedir.
• Sınırlı sukuk arzı likidite ve alınıp satılabilirlik eksikliğinin ana sebebidir. Bu, piyasada sukuk
arzının yetersizliğinden kaynaklanmaktadır. Bunun esas sebebi ise yatırımcıların vade
tarihine kadar elde tutma stratejisidir. Genel olarak İFK’lar, diğer Şer’i uyumlu hareket
etmeyen yatırımcılara kıyasla sukuka daha fazla yatırım yapmaktadır; çünkü yatırımları Şer’i
uyumlu ürünlerle sınırlıdır. Satış tarafından bakıldığında likidite sorunu, sukuk piyasasındaki
tekliflerin yetersiz derinliğinden kaynaklanmaktadır. Bu, 2014’ten beri sukuk ihraçlarında
yaşanan önemli miktardaki düşüşe atfedilebilir. Malezya’da kısa vadeli ihraçların askıya
alınması ve son zamanlarda geleneksel tahvilleri tercih eden KİK ülkelerinde devlet sukuk
ihraçlarında yaşanan düşüş, sukuk piyasasının gerilemesine yol açmıştır. Arz eksikliği
ayrıca sukukun varlığa dayalı niteliğinden kaynaklanmaktadır. Sukuk ihraççıları sukuku
yapılandırmak adına Şer’i uyumlu dayanak varlıklara sahip olmalıdır. Dolayısıyla, ihraç
miktarı kısıtlıdır; ancak geleneksel ihraççılar pazara daha kolay erişim sağlayabilmektedir.
• Uzun vadeli sukukta piyasanın tercihi: Thomson Reuters tarafından bir süre önce yapılan
bir araştırma, yatırımcı ve ihraççıların daha çok uzun vadeli sukuku tercih ettiğini ortaya
koymuştur. Araştırmada piyasa oyuncularının en çok 3-5 yıl vadeli ve daha sonra 5-10
yıl vadeli sukuku tercih ettiği belirtilmektedir. Yatırımcıların daha uzun vadelere kayması,
daha uzun vadelerle ilişkili riskleri kabul etmek istediklerini göstermektedir.
• Hukuk rejimleri: Farklı hukuk rejimleri, sukuku geleneksel tahvillere kıyasla dezavantajlı
hale getirmektedir. Sukuk ihracı çoğunlukla ihraççı kurumun özel amaçlı bir şirket (SPV)
kurmasını ve sukuka dayanak oluşturan varlıkları bu şirkete aktarmasını gerektirir. Sonuç
olarak ek vergiler ve damga vergileri ödenebilir. Müslüman çoğunluklu ülkeler genellikle
sukuk ve tahvilleri aynı düzeye getirmeye yönelik kanunlar çıkarmıştır ancak daha küresel
kanunların uygulamaya koyulması gerekmektedir.