İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
33
Şer’i uyumlu fonlarının, 2014’teki 76 milyar dolarlık değerine kıyasla 2016’nın sonunda 74 milyar
dolara 10 indiği tahmin edilmektedir. Fon sayısındaki sürekli artış ve varlık hacmindeki hafif düşüş,
Şer’i uyumlu fonların ortalama fon büyüklüğünde bir azalmaya yol açmıştır. Burada endişelenecek
bir şey yoktur; çünkü küresel hisse senedi piyasaları, küresel ekonomik döngü nedeniyle oynak
ve durgun bir şekilde seyretmektedir. Ancak ortalama büyüklüğün düşmesi, önemli sayıda
fonun hacim olarak kritik bir düzeye ulaşamayabileceği anlamına gelebilir. Dolayısıyla, fonların
birleştirilmesi veya en kötü durumda kapatılması durumu ortaya çıkacaktır; çünkü İslami fon
yönetim şirketleri ölçek ekonomisi sağlamaya çabalamaktadır.
Şekil 7. Varlık Sınıfına Göre Küresel İslami Fon Varlıkları (2016)
Hisse Senedi
Para Piyasaları
Emtia
Sabit Gelirli
Gayrimenkul
Karışık Tahsis
Diğerleri
%0 %5 %10 %15 %20 %25 %30 %35 %40
%2
%5
%6
%7
%10
%35
%35
Kaynak: IFSB
İslami finansın küresel çeşitliliği ve cazibesi İslami fonların bulunduğu ülkelerden görülmektedir.
Suudi Arabistan toplam yönetilen varlıkların yüzde 40’ı gibi büyük bir payla İslami fon sektörüne
liderlik ederken onun ardından yüzde 28 ile Malezya gelmektedir. İlk beş pazarda yer alan diğer
üç pazar ise yüzde 8 Jersey, yüzde 7 ABD ve yüzde 4 Lüksemburg olmak üzere İİT dışı pazarlardır.
Küresel İslami fonların yönetilen varlıklarının varlık sınıfına göre dökümüne bakıldığında hisse
senedi fonlarının payı 2014’teki yüzde 38 düzeyinden 2016 sonunda yüzde 35’e düşerken, para
piyasası fonlarının payı 2016’da yüzde 35’e çıkmıştır. Bu değişikliğe 2015 ve 2016’de hisse senedi
piyasalarının daralması ve yatırımcıların sabit gelirli araçlara kayması neden olmuştur.
2.4.3 TEKÂFÜL
Tekâfül, geleneksel sigortacılığın Şer’i uyumlu olan biçimidir. Dilbilimsel olarak Arapça’da ‘Tekâfül”
kelimesi güvence anlamına gelen ‘Kefalet’ kelimesinden gelmektedir. Sudan ve Malezya gibi
bazı ülkelerde kökeni 1980’lere dayanan gelişmiş bir tekâfül sektörü olsa da küresel düzeyde
tekâfülün henüz yeni bir sektör olduğu söylenebilir. Tekâfül sektörü, aile tekâfülü (bazen ‘hayat
tekâfülü’ olarak anılmaktadır), genel tekâfül, mikrotekâfül ve retekâfülü içermektedir.
Tekâfül kavramı, özü itibarıyla İslam hukukuna uygun olması dışında mütüel sigorta ile çok
benzerdir. Esasen, operasyonel bir tekâfül modeli yalnızca ribadan (faiz) değil aynı zamanda garar
(aşırı veya kaçınılamaz belirsizlik) ve meysir (kumar) unsurlarından arındırılmış olmalıdır. Tekâfülün
temeli, risk paylaşımlı karşılıklı dayanışmadır. Belirlenen risklerden kaynaklanan tüm kayıplara
karşı birbirlerini desteklemeyi kabul eden bir grup tekâfül katılımcısıyla özel fonlar oluşturulur.
Planlar veya fonlar, genellikle mudârebe (kâr ve zarar paylaşımı) veya vekâlet (acente) bazlı olarak
gelir eden bir tekâfül işletmesi tarafından onlar adına yönetilir. Kısacası herhangi bir tekâfül
10 Yazarın çeşitli kaynaklardan elde ettiği verileri kullanarak hesapladığı değerler (Zawya, Bloomberg, IFSB)