İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
129
3.7 VAKA ÇALIŞMASI: UMMAN
3.7.1 GİRİŞ
4,0 milyon nüfusuyla (2016) ve 66,2 milyar dolar GSYH93 ile Umman, İslami finansa yeni giriş
yapmış bir İİT üyesi ülke olarak ilginç bir vaka çalışması sunmaktadır.
Umman’ın İslami bankacılık ve finansı benimsemesi; risk paylaşım finansmanının arzu edilen
ekonomik faydalarını elde etmeye yönelik değerli bir fırsat oluşturma, gerçek İslami finansın
uygulanmasına ve desteklenmesine yönelik yenilikçi yaklaşımlara başvurararak potansiyel trendleri
belirlemesi açısından değerli bir fırsat oluşturmuştur. Umman Sultanlığı, KİK’te bu alanda en son
harekete geçen ülke olsa da sona kalan ülke statüsünü şu ana kadar sona kalan ülke avantajına
çevirmeyi başarmış görünmektedir. İslami finansın Umman’ın finansal sisteminde daha ön planda
yer almaya başladığı aşikârdır. Ülkenin İslami finansı uygulamak için aldığı dikkate değer tedbirler
de bunu desteklemektedir. Aşağıda alınan bazı güçlü kurumsal tedbirlerin bir listesi verilmektedir:
• En belirgin tedbirler arasında İslami bankacılığın tüm yönlerini kapsayan ayrıntılı ve kapsamlı
bir belge olan Umman İslami Bankacılık Düzenleme Çerçevesi (IBNF) (IFN, 2015) yer
almaktadır. Bu çerçeve, uluslararası ortamlarda iyi bir şekilde karşılanmıştır ve Şer’i uyumlu
finansmanı yönetmeye yönelik en sıkı tedbirlerden biri olarak değerlendirilmektedir.
• Muskat Menkul Kıymet Piyasaları Şer’i Endeksi olarak bilinen ilk Şer’i uyumlu endeksin
oluşturulması. Bu endeks şu anda piyasa değeri yaklaşık 30 milyar dolar (kıyas için: GSYH
72 milyar dolar) olan otuz bir hisseden oluşmaktadır (Shaukat, 2015).
• Sultanlığın AAOIFI muhasebe standartlarını benimsemesi.
• Yönetişim ve denetim alanında Umman’ın bir Merkezi Şer’i Kurul oluşturması ve harici Şer’i
denetimine ilişkin zorunlu uygulaması.
• Sultanlığın ilk kez devlet sukuku ihraç etmesi ve Sermaye Piyasası Kurumu’nun sukuka
ilişkin ayrı bir hukuki ve düzenleyici çerçeve yayımlaması ve böylelikle ikinci bir devlet
sukuku ihracının desteklenmesi.
• Ayrıca, Merkez Bankasının Bankacılık ve Finansal Çalışmalar Akademisi tarafından İslami
finans eğitimi, öğretimi, araştırması, danışmanlığı ve kapasite geliştirme çalışmalarında ayrı
bir birimin oluşturulması ve Merkez Bankasının yakında uygun bir İslami Mevduat Sigortası
(Tekâfül) planını hayata geçirmeye yönelik girişimi.
Bu etkili tedbirler sayesinde Umman, en son yayımlanan İslami Finansal GelişimEndeksi Raporu’nda
(2015/16) Malezya, Bahreyn ve BAE’nin ardından dördüncü sıraya yerleşmiştir94 . Sonuç olarak,
Umman’ın son derece genç İslami finans piyasasının ve İslami finansın geliştirilmesinde sağlıklı
bir küresel statüye sahip olması için alınan söz konusu tüm tedbirlerin ayrıntılarıyla ele alınması
yerinde olacaktır. Bu, Umman’daki İslami finans sektörünün her bir alt sektörünün kaydettiği
ilerlemenin detaylı olarak incelenmesi ve gelişmelerin vurgulanmasıyla gerçekleştirilebilir. Şu anda
Umman’daki ana alt sektörler; İslami bankacılık sektörü, sukuka ilişkin sermaye piyasaları ve
tekâfül sektörüdür. Aşağıdaki ikinci bölüm, Umman’da İslami bankacılığın kaydettiği ilerlemenin
ele alınmasıyla başlamaktadır. Üçüncü bölümde Umman’ın sukuk türündeki İslami sermaye
piyasası araçlarına ve bunların düzenlenmesine ilişkin girişimleri üzerinde durulacaktır. Dördüncü
bölümde, Umman’daki tekâfül sektörü incelenirken, beşinci bölümde İslami finansın ürün
93 Temmuz 2017’de alınan Focus Economics verileri. Bkz.
94 Bkz. Shaukat, M ve Hamdan Al-Raisi, A (2017). “Risk Sharing Equity-Based Islamic Finance, Macroeconomic Resilience
and Significance to Oman as a New Entrant”. The Journal of Finance, Accounting and Management, ABD, Ocak 2017.
Ayrıca bkz. Shaukat, M (2017a).