İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
71
3.3.4 PAKİSTAN’DA İSLAMİ SERMAYE PİYASASI
Pakistan’ın İslami sermaye piyasaları segmenti, İslami varlık yönetimi sektöründen (çeşitli Şer’i
uyumlu fonları içerir), İslami hisse senedi endeksleri ve sukuk ve mudârebe şirketlerinden
oluşmaktadır.
İslami Varlık Yönetim Sektörü
Pakistan’ın ilk İslami varlık yönetim şirketi Al Meezan Investment Management 1995’te Karaçi’de
kurulmuştur. Yatırım danışmanlığı dışında, Şer’i uyumlu ürünleri Pakistan’daki şahıs ve şirketler
için ilk yatırım tercihi haline getirmeye yönelik amacı doğrultusunda, sermayesi artırılabilen yatırım
fonları (open-ended mutual funds) ve isteğe bağlı emeklilik planları sunmaktaydı. Şubat 2017’nin
sonu itibarıyla, Pakistan’daki tek tamamen Şer’i uyumlu varlık yönetim firması ve toplam 111,3
milyar PKR (yaklaşık 1060 milyon USD) değerinde yönetilen varlıklarıyla en büyük özel sektör
varlık yönetim ve yatırım danışmanlığı şirketidir. Şirketin yatırım fonu ürünleri arasında öz kaynak
fonları, dengeli fonlar, varlık tahsis fonları, sabit gelirli devlet fonları (ağırlıklı olarak kurumsal ve
devlet veya hükümet destekli icâre sukuka yatırım içeren), para piyasası fonları (Nakit Fonu gibi),
fonlar fonu ve son olarak isteğe bağlı emeklilik planları yer almaktadır.
Şu anda Al Meezan Pakistan’daki tek tamamen Şer’i uyumlu varlık yönetim firması olsa da bazı
diğer geleneksel varlık yönetimi firmaları da Şer’i uyumlu yatırım fonları ve emeklilik planları
sunan İslami pencereleri hayata geçirmiştir.
Sigortacılık ve varlık yönetim firmaları da dâhil olmak üzere BDFK’ları düzenleyen Pakistan Menkul
Kıymetler ve Borsalar Komisyonu (SECP), yatırım fonlarına yatırım yapılmasını teşvik etmek için
Pakistanlı yatırımcılara önemli vergi avantajları sunmaktadır. Bir süre önce bu vergi indirimleri
veya muafiyetlerinin kapsamı, Şer’i uyumlu fonları da kapsayacak şekilde genişletilmiştir. 2001
tarihli Gelir Vergisi Kararnamesi’ne göre Pakistan’da ikamet eden yatırımcılar, yatırım fonlarına
veya isteğe bağlı emeklilik fonlarına yatırım yaparak yıllık gelirlerinin yüzde 20’sine kadar vergi
indiriminden faydalanabilmektedir58 . Sunulan bu teşvikler, emeklilik fonlarına yönelik tasarruflarda
40 yaşından büyük şahıslar için biraz daha yüksektir (yüzde 30’a kadar)59.
Haziran 2015’te yönetilen Şer’i uyumlu fonların toplamı 1.053 milyar PKR (yaklaşık 10,0 milyar
USD) düzeyindeydi60 ve Al Meezan Investment Management tek başına, yönetilen İslami varlıkların
yüzde 57’sini elinde bulunduruyordu. BDFK’lar ve Mudârebe Birliği 2010’da kurulmuştur ve
2014’e gelindiğinde Pakistan’da faaliyet gösteren mudârebe şirketlerinin sayısı 22’ye ulaşmıştır.
Şer’i Uyumlu Hisse Senedi Endeksi
Pakistan İslami sermaye piyasaları segmentinde iki Şer’i uyumlu endeks vardır. Bunlardan
ilki, 2008’de oluşturulan ve hisse senelerine yönelik Şer’i uyum eleme kriterlerini karşılayan
otuz firmadan oluşan KMI-30’dur. Tabloda (KMI-30 bileşimi) gösterilen farklı reel sektörlerde
görüldüğü gibi KMI-30 petrol ve doğal gaz endüstrisinden, gübre ve çimento endüstrilerinden,
ilaç endüstrisinden, petrol rafinerisi, otomobil, elektrikli aletler gibi sektörlerden borsada kote
şirketleri içermektedir. İkincisi ise Pakistan Borsası (PSX) ve Meezan Bank tarafından geliştirilen
ve borsada kote yaklaşık 232 şirketten oluşan Tüm Hisseler İslami Endeksidir. PSX–Meezan ayrıca
58 Pakistan Gelir Vergisi Kararnamesi 2001, Madde 62 Aslında vergi kredisi almak adına gereken yatırım miktarı, şunlardan
en düşük olanıdır: a) 1,5 milyon PKR, b) yatırımcının yıllık vergilendirilebilir gelirinin yüzde 20’si veya c) toplam yatırım
masrafı.
59 Pakistan pazarında genellikle yalnızca kamu kuruluşları çalışanlara isteğe bağlı olmayan emeklilik planları sunmaktadır.
60 Pakistan İslami Finans Ülke Raporu 2016