İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
172
3.10 VAKA ÇALIŞMASI: BİRLEŞİK KRALLIK
3.10.1 GİRİŞ
Birleşik Krallık (BK), 2,619 trilyon dolar GSYH’ye ve 65,6 milyonluk bir nüfusa 195 sahip ekonomi
olarak, yıllardır batının önde gelen bir İslami finans merkezi olmuştur. Yıllar geçtikçe İslami finansal
ürünlerin yerel pazarda da nüfuzunun artmasıyla BK’nın bu merkez statüsü büyük bir hızla
güçlenmiştir. BK’da İslami finans yaklaşık kırk yıldır küresel İslami finans sektörü için profesyonel
hizmetler ve destek hizmetleri sunmaktadır. ICD Thomson Reuters’in son İslami Finans Gelişim
Raporunda, BK 16,2’lik bir endeks değeriyle, dünya ortalaması olan 10,3’ün üzerinde yer
almaktadır ve çoğunluğu Müslüman olmayan ülkeler arasında en üst sıradadır.
Rakamlar açısından, BK’da İslami finans hizmetleri sunan kurumların sayısı, ABD’de bu hizmetleri
sunan kuruluşların yaklaşık iki katıdır ve diğer Batı ülkelerinin çok ötesindedir. BK’da 2016
yılının sonunda İslami finans hizmetleri varlıklarının 4,5 milyar dolar düzeyinde olduğu tahmin
edilmektedir. Son yıllarda İslami finans, altyapı gelişimi bakımından BK’nın iç ekonomisinde önemli
bir rol oynamaktadır. Şer’i uyumlu bir şekilde finanse edilen önemli projeler arasında, The Shard,
Battersea Enerji Santrali’nin yenilenmesi, Londra Gateway, Olimpiyat Köyü ve Chelsea Kışlası’nın
ve Kuzeybatı ve Midlands’taki yaklaşık altı bin 500 konutun Gatehouse Bankası finansmanıyla
yeniden imarı yer almaktadır.
Son on yıldır büyümenin ana itici gücü, İslami ürün pazarını genişletmek amacıyla mali ve
düzenleyici bir çerçeve oluşturan hükümet politikalarından gelmiştir. Bu politikalar arasında,
İslami ipoteklere yönelik vergi indiriminin kapsamının genişletilmesi ve çifte vergilendirmenin
kaldırılması ve borç konularına yönelik düzenlemelerde reform yapılması yer almaktadır. İslami
finansın faaliyetlerinde tâbi olduğu düzenleyici çerçeve genel kapsamlıdır ve tüm sektörler için
geçerlidir; böylece sektörde herkes için eşit şartlar sağlanmaktadır. Son yıllarda bireysel tasarruf
hesapları, konut satın alma planları, Şer’i uyumlu emeklilik planı ve iş kurma finansmanı gibi
Şer’i uyumlu bir dizi ürünün piyasaya sürülmesiyle İslami finans perakende piyasası gelişme
kaydetmiştir. Hükümet de İslami öğrenci finansmanını geliştirmektedir. BK’da 100 binden fazla
İslami finans perakende müşterisi bulunmaktadır. Şu anda BK’da lisansı olan beş tane tamamen
Şer’i uyumlu banka vardır ve bu da bu alanda BK’yı Batı ülkeleri arasında öne çıkarmaktadır. Bu
bankaların varlıkları 2014 sonunda 3,6 milyar dolar düzeyindedir.
BK hükümeti 2014’te, küresel İslami sermaye piyasalarında devlet sukuku ihraç eden ilk batılı ülke
olarak yeni bir dönemin başlangıcının işaretini vermiştir. 2014 yılında BK Hükümeti, 2019 yılında
vadesi dolacak 200 milyon sterlinlik sukuku BK’daki ve küresel düzeyde önemli İslami finans
merkezlerindeki yatırımcılara satmıştır. BK’nın ilk devlet sukuku yoğun talep görmüş ve satın alma
emirleri toplamda yaklaşık 2,3 milyar sterlini bulmuştur. Buna ek olarak, Londra Borsası, sukuk
piyasasında toplam 48 milyar dolarlık bir değerle kurumlar ve devletler tarafından küresel sukuk
ihraçları için kilit bir ortam olmuştur.
2015’in başından itibaren İslami finansın kapsamını daha da genişleten hükümet, Londra’nın Batı
dünyasındaki İslami finans merkezi statüsünü daha da güçlendirmek amacıyla BK’lı ihracatçılara
yönelik Şer’i uyumlu İhracat Finansman Desteği (UKEF) sağlanacağını duyurmuştur. Bu çalışmayı,
Dubai’nin Emirates Havayolu tarafından ihraç edilen 916 milyon dolarlık bir sukukun BK Hükümeti
destekli ihracat kredi garanti ajansı tarafından sigortayla teminat altına alınması izlemiştir.
Sektörün büyümesiyle BK, İslami finans sektörü için insan kaynaklarını geliştirerek, teknik beceri
195 Dünya Bankası verileri (2016), Birleşik Krallık. Bkz.