İslami Finansal Araçların Çeşitlendirilmesi
25
finansmanın sağlanması gibi hayati öneme sahip bir rol oynamaktadır. Bunu, fazlalıkları olan
birimlerin tasarruflarını harekete geçirip, bu fonlara ihtiyaç duyan üretken birimlere yönlendirerek
yapar. Aşağıdaki şekilde, sermaye piyasalarının ekonomik sistemdeki rolü gösterilmektedir.
Şekil 3. Genel Ekonomi
Fon Fazlası Olanlar:
• Hanehalkları
• Kurumlar
• Devlet
• Yabancı Yatırımcı
Fon İhtiyacı Olanlar:
• Hanehalkları
• Kurumlar
• Devlet
• Yabancı Yatırımcı
Reel Sektör Reel Sektör Dolaylı Finansman
Doğrudan Finansman
Bankacılık Sistemi ve Diğer
Finansal Aracılar
Sermaye Piyasaları
Kaynak: Yazar tarafından oluşturulmuştur.
Geniş anlamıyla İslami menkul kıymetler piyasasına atfedilen İslami Sermaye Piyasası, sermaye
piyasasının en hızlı büyüyen segmentlerinden biridir. Malezya ve Bahreyn özelinde, sermaye
piyasasının tüm segmentlerine, hisse senetlerine, tahvillere, dövize ve türev ürünlere nüfuz
eder. İslami menkul kıymetler basit olarak, Şer’i uyumlu olan sermaye piyasası araçlarıdır. Bu
uygunluk, öz kaynağa dayalı finansal araçların söz konusu olduğu durumlarda kolay bir şekilde
sağlansa da, tahvil piyasasındaki araçların Şer’i uyumlu olmasını sağlamak adına tamamen
yeniden tasarlanmaları gerekmektedir. Öz kaynak finansmanı Şer’i uyumlu olduğundan, borsaya
kote hisse senetlerinin ve türev ürünlerin ‘helal’ olarak kabul edilebilirliğini belirlemek amacıyla
elemeden geçirilmeleri gerekmiştir.
İslami sermaye piyasaları, çoğu İslami finansal aracın yaygın olarak bulunduğu üç alt bileşene
ayrılabilir: Sukuk Piyasası, Hisse Senetleri Piyasası ve İslami Fonlar Piyasası. Son birkaç yıldır bu
pazarlarda bazı oynaklıklar, getiri ve varlık değerlerinde azalma gibi olumsuzluklar yaşanmıştır.
Geleneksel yükselen piyasalarda da küresel trend oynaklık ve azalan getiriler şeklinde
gerçekleştiğinden, bu durum İslami sermaye piyasalarına özgü değildir. Birçok İİT üyesi ülke ve
İslami finans pazarı, son yıllarda küresel ekonomik büyümenin yavaşlaması, risklerin yükselen
piyasalara kayması ve bununla ilişkili makroekonomik yeniden dengeleme baskıları nedeniyle
güçlükler yaşayan, yükselen ve gelişmiş ekonomiler kategorisine girmektedir. Bu faktörlerin yanı
sıra siyasi ve jeopolitik çatışmalar da İslami sermaye piyasalarının büyümesini etkilemiştir. Bu
olgular sektörün ciddi şekilde daralmasına yol açmamaktadır; çünkü İslami sermaye piyasaları
hâlâ ilgi toplamakta ve yeni yatırımcıları çekmektedir. Devlet kategorisinden Umman Sultanlığı ve
Fildişi Sahilleri, çok taraflı kuruluş kategorisinden ise Dünya Bankası, 2015 yılından bu yana sukuk
ihraç etmek suretiyle İslami sermaye piyasalarında faaliyet göstermektedir. Benzer şekilde, İslami
fonların sayısı sürekli olarak artmaktadır. 2015 sonu itibarıyla farklı yatırım varlık sınıflarında halka
açık İslami fonların sayısı binin üzerine çıkmıştır.